۲۱ فوریه، که از سوی UNESCO به عنوان «روز جهانی زبان مادری» نام‌گذاری شده است، تنها یک مناسبت نمادین نیست؛ بلکه یادآور یک اصل بنیادین حقوق بشر است: حق هر انسان برای سخن گفتن به زبان مادری خود.

برای مردم بلوچ، زبان بلوچی صرفاً مجموعه‌ای از واژه‌ها نیست؛ بلکه قلب تپنده هویت، تاریخ، فرهنگ و حافظه جمعی ماست.

زبان؛ یک حق بنیادین انسانی

مطابق اصول حقوق بشری که در اسناد و چارچوب‌های United Nations مورد تأکید قرار گرفته‌اند، حقوق فرهنگی و زبانی بخشی جدایی‌ناپذیر از حقوق بشر هستند. زبان، ستون هویت فردی و جمعی است.

هرگاه زبانی به حاشیه رانده شود، از آموزش رسمی حذف گردد یا در عرصه عمومی محدود شود، در واقع کرامت و موجودیت فرهنگی یک ملت نیز تحت فشار قرار می‌گیرد.

زبان بلوچی حامل قرن‌ها شعر، ادبیات شفاهی، روایت‌های تاریخی، سنت‌ها و ارزش‌های اجتماعی است. حفاظت از بلوچی، حفاظت از یک جهان‌بینی و میراث تمدنی است.

چالش‌های پیش‌روی زبان بلوچی

با وجود پیشینه غنی ادبی و فرهنگی، زبان بلوچی با چالش‌های جدی روبه‌روست، از جمله:

• نبود آموزش فراگیر به زبان مادری
• کمبود حمایت نهادی و رسمی
• محدودیت در تولید و انتشار رسانه‌ای
• به حاشیه رانده شدن در ساختارهای اداری و رسمی

محروم کردن کودکان از تحصیل به زبان مادری، نه‌تنها بر کیفیت آموزش تأثیر منفی می‌گذارد، بلکه پیوند نسل‌ها با فرهنگ و هویت‌شان را نیز تضعیف می‌کند.

بقا، مقاومت فرهنگی و کرامت انسانی

حفاظت از زبان یک مطالبه سیاسی نیست؛ بلکه مطالبه‌ای انسانی و مرتبط با کرامت است. هر جامعه‌ای حق دارد زبان خود را آزادانه به نسل‌های آینده منتقل کند.

مردم بلوچ، علی‌رغم چالش‌ها، همچنان به زبان بلوچی سخن می‌گویند، شعر می‌سرایند، می‌نویسند و فرهنگ خود را زنده نگه می‌دارند. این پایداری، نمادی از مقاومت فرهنگی مسالمت‌آمیز و تعهد به حفظ هویت است.

حمایت از زبان بلوچی به معنای:

• گسترش آموزش به زبان مادری
• تقویت انتشار کتاب و رسانه‌های بلوچی
• ثبت و مستندسازی ادبیات شفاهی
• تضمین آزادی بیان فرهنگی

فراخوانی برای برابری و احترام

حقوق بشر جهان‌شمول است و حقوق زبانی بخشی جدایی‌ناپذیر از آن است. احترام به زبان بلوچی، گامی در مسیر تنوع فرهنگی، عدالت و مشارکت برابر در جامعه است.

در روز جهانی زبان مادری، بر این اصل تأکید می‌کنیم:

حفاظت از زبان‌ها، حفاظت از آینده است.

زبان، هویت است.
زبان، حافظه است.
زبان، خانه است.

زبان فقط وسیله‌ای برای ارتباط نیست؛ زبان، تپش هویت ماست. زبان حامل داستان‌ها، ترانه‌ها، خنده‌ها و اندوه‌های ماست. زبان راهی است که خودمان را با آن می‌فهمیم و دانسته‌های گذشتگان را به آیندگان می‌سپاریم. برای کودکان بلوچ، زبان بلوچی، صدای نیاکان‌شان است. صدای لالایی‌هایی زیر سایه درختان خرما، آهنگ شعرهای کهن، و گرمای روایت‌های پدربزرگ‌ها کنار آتش.

اما امروز، این زبان مانند بسیاری دیگر از زبان‌های بومی در معرض خطر است. سال‌هاست که کودکان بلوچ وارد کلاس‌هایی می‌شوند که جایی برای زبان مادری‌شان در آن نیست. آن‌ها باید در زبانی درس بخوانند که در خانه با آن سخن نگفته‌اند. این، فقط یک شکاف آموزشی نیست؛ یک زخم است. کودکی که در خانه با اعتماد به نفس حرف می‌زند و کنجکاوی می‌کند، در مدرسه احساس گم‌شدگی و ناتوانی می‌کند. کم‌کم با خود فکر می‌کند که شاید زبان، خانه، و حتی خود او، ارزشی ندارد.

مبارزه برای حفظ زبان مادری، مبارزه‌ای فقط برای کلمات نیست. این مبارزه، تلاش برای حفظ کرامت است. این فریاد است که: «ما اینجاییم. صدای ما ارزش دارد.»

با این حال، امید زنده است. با وجود همه سختی‌ها، مردم بلوچستان همچنان در خانه‌هایشان با زبان مادری سخن می‌گویند. مادران هنوز ترانه‌های قدیمی را برای کودکان‌شان می‌خوانند. شاعران همچنان به بلوچی شعر می‌سرایند. جوانان در جست‌وجوی ریشه‌هایشان، دوباره به زبان مادری خود افتخار می‌کنند. هر بار که کودکی به بلوچی می‌خندد، هر بار که داستانی به زبان نیاکان گفته می‌شود، این مبارزه، به مقاومت و زندگی تبدیل می‌شود.

روز جهانی زبان مادری به ما یادآوری می‌کند که هر کودک حق دارد به زبانی که می‌فهمد، یاد بگیرد و رشد کند؛ زبانی که بوی خانه بدهد. این روز به ما می‌گوید هیچ زبانی «کوچک» یا «بی‌اهمیت» نیست. هر زبان، جهانی است که روح یک ملت را در خود دارد.

باشد که صدای بلوچستان و همه جوامع بومی در سراسر جهان همواره بلند، پرغرور و آزاد بماند.

چرا که وقتی از زبان‌های مادری‌مان محافظت می‌کنیم، از آینده‌مان محافظت می‌کنیم. و از آنچه ما را انسان می‌سازد.

امروز، خبر تایید حکم اعدام محمد حضر نژاد در دیوان عالی جمهوری اسلامی، ضربه‌ای سهمگین بر پیکر عدالت و حقوق بشر وارد کرد. این حکم ظالمانه، بار دیگر بی‌عدالتی و سرکوب را در ایران به نمایش گذاشت. در همین حال، مولوی کوهی و نقشبندی در زندان به سر می‌برند و تحت شکنجه‌های شدید قرار دارند، وضعیتی که به روشنی نقض آشکار حقوق بشر و کرامت انسانی آنان را نشان می‌دهد.

این روحانیون شجاع، با قبول رنج و سختی، صدای بی‌صدایان شدند و از حقوق مردم خود دفاع کردند. جامعه جهانی باید صدای اعتراض خود را بلندتر کند و برای پایان دادن به این بی‌عدالتی‌ها تلاش کند. برای هر انسانی که به حقوق بشر و کرامت انسانی باور دارد، این مبارزه برای عدالت و آزادی یک وظیفه اخلاقی است. همگان باید به یاد داشته باشند که ایستادگی در برابر ظلم و دفاع از حقیقت، مسئولیتی است که هیچگاه نباید از آن غافل شد.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، آمار جمع آوری شده در سال ٢٠٢٣ توسط گروه حقوق بشر بلوچستان نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران همچون سال‌های گذشته حقوق شهروندان بلوچ را در بسیاری از موارد نقض کرده که در این رابطه مراجع قضایی و نهادهای امنیتی نقش پررنگی داشته‌اند.

بر اساس داده‌های جمع آوری شده در سال ٢٠٢٣، دستکم ١٨۴ زندانی بلوچ با اتهامات گوناگون در ٢۶ شهر مختلف ایران که زندان‌های زاهدان با ۵۴ و بیرجند با ٣١ مورد بیشترین تعداد اجرای حکم غیرانسانی اعدام را داشته‌اند، اعدام گشته‌اند که در بین این زندانیان حداقل چهار زن نیز وجود دارد.

در سال ٢٠٢٣، دستکم هفت شهروند بلوچ با اتهامات سیاسی، ١۴٣ زندانی به اتهامات مرتبط با مواد مخدر، ٢۶ نفر با اتهام قتل و هشت نفر نیز با اتهامات دیگر و نامشخص اعدام شده‌اند.

در سال ٢٠٢٣، تیراندازی های مستقیم نیروهای نظامی باعث کشته و زخمی شدن دستکم ١٢٠ شهروند بلوچ شده است. در بین این موارد ٨٠ نفر جان خود را از دست داده و ۴٠ نفر نیز زخمی شده‌اند که در میان این افراد ٩ کودک و ٣ زن وجود دارد. بر اساس داده‌های جمع آوری شده، ماه سپتامبر با ١٣ نفر کشته و ٩ نفر زخمی، مرگبارترین ماه سال برای شهروندان بلوچ در مقابل تیراندازی‌های بدون ضابطه نیروهای نظامی بوده است.

همچنین داده‌های جمع آوری شده در سال ٢٠٢٣، دستکم ۶ زندانی بلوچ در شش شهر مختلف در داخل زندان ها به دلایلی مانند عدم رسیدگی پزشکی و خودکشی جان خود را از دست داده‌اند و یک نفر نیز در کلانتری ١٢ شهر زاهدان، پس از بازداشت و ضرب و جرح توسط نیروهای نظامی کشته شده است.

موارد ثبت شده مرگ زندانیان بلوچ در این سال در زندان‌های ایرانشهر، کرمان، کرج، زاهدان، زابل و مشهد رخ داده است.

همچنین در سال ٢٠٢٣، دستکم ١٩٢ شهروند بلوچ مورد حمله مسلحانه افراد ناشناس قرار گرفته اند که در بین آنها ١۵٠ نفر کشته و ۴٢ نفر زخمی شده‌اند. در بین این افراد دستکم پنج کودک و چهار زن نیز وجود دارند.

بر اساس گزارش سالانه جمع آوری شده، از ابتدای سال ٢٠٢٣ تا پایان سال، دستکم ٣٢١ نفر از سوختبران در حوادث مختلف، کشته و زخمی شده‌اند.

در تیراندازی های مستقیم نیروهای نظامی ۴۵ نفر کشته و زخمی شده‌اند که در این بین، ٢٨ سوختبر جان خود را از دست داده و ١٧ نفر زخمی شده‌اند که دو تن از آنها به وسیله چاقو توسط این نیروها زخمی شده است.

در حوادث جاده‌ای نیز ٢۵٢ تن از سوختبران کشته و زخمی شده‌اند که در بین آنها ١٩۴ نفر جان خود را از دست داده و ۵٨ نفر نیز مجروح گشته‌اند.

در تیراندازی افراد مسلح ناشناس نیز ٨ نفر کشته و دو نفر زخمی شده اند. در حوادث دیگری مانند سیل، آتش سوزی در محل ذخیره سوخت و یک مورد نامشخص نیز دستکم ١۴ نفر کشته و زخمی شده‌اند.

گفتنی است که ماه‌های دسامبر و جولای به ترتیب با ۴۶ و ٣٩ سوختبر کشته و مجروح مرگبارترین ماه‌های سال ٢٠٢٣ برای سوختبران بوده‌اند.

گزارش های دریافتی در رابطه با بازداشت ها حاکی از آن است که دستکم ١١١٢ مورد از بازداشت شهروندان با اتهامات مختلف ثبت شده است که هشت مورد آنها از سوی نیروهای نظامی به صورت فله‌ای (دسته جمعی) انجام شده است.

اکثر این بازداشت ها در رابطه با اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم علیه جمهوری اسلامی ایران انجام شده و تا پایان سال ٢٠٢٣ صدها نفر همچنان در بازداشت و بلاتکلیفی محبوس هستند. بسیاری از آنها با احکام سنگین قضایی مواجه شده‌اند که می‌توان به محکوم شدن دستکم هفت نفر به اعدام اشاره کرد.

با توجه به عدم شفاف سازی مقامات قضایی و امنیتی رژیم جمهوری اسلامی ایران، می‌توان گفت که در طول سال ٢٠٢٣ هزاران شهروند بلوچ از سوی نهادهای امنیتی و نظامی بازداشت شده‌اند.

بر اساس گزارش های جمع آوری شده در سال ٢٠٢٣، دستکم یک بار حکم اجرای شلاق در ملا عام در شهر دلگان انجام شده که از هویت فرد و تاریخ دقیق اجرای آن اطلاعی در دست نیست ولی بر اساس مستندات موجود، این حکم در سه ماهه اول سال به اجرا گذاشته شده است.

همچنین در تاریخ ٢٣ دسامبر نیز یک شهروند بلوچ با هویت “ناصر احمدزهی”، ٢٠ ساله به دلیل شرکت در اعتراضات خیابانی علیه جمهوری اسلامی از دادگاه شعبه ١٠٣ زاهدان ضمن محکوم شدن به یک سال حبس به هفتاد ضربه شلاق نیز محکوم شد.

در سال ٢٠٢٣، دستکم شش مورد مرگ کارگران بلوچ در نقاط مختلف ایران ثبت شده که آخرین این موارد فردی با هویت “محمد امین شیهکردک”، ١٩ ساله و اهل زاهدان عنوان شده که در تاریخ ٣٠ نوامبر بدلیل نبود ایمنی در کار از بالای ساختمان سقوط کرده و جان خود را از دست داده است.

استان سیستان و بلوچستان و دیگر مناطق بلوچ نشین در استان های کرمان و هرمزگان از لحاظ توسعه اقتصادی در بدترین شرایط قرار دارند و بر اساس آمار منتشر شده توسط جمهوری اسلامی ایران، بلوچستان بیشترین نرخ بیکاری و فقر را دارا می باشد.

در طول سال ٢٠٢٣ میلادی بر اساس گزارش های دریافتی، نهادهای مختلف امنیتی و دولتی جمهوری اسلامی ایران، ٢١ مورد در دستکم پنج شهر مناطق بلوچ نشین، اقدام به تخریب منازل و تصرف زمین های مردم کرده‌اند. بیشتر این اقدامات در چابهار با هشت و زاهدان با هفت مورد رخ داده است و شهرهای سراوان، میناب و مهرستان نیز در رده‌های بعدی قرار دارند.

همچنین در بسیاری از این موارد نیروهای نظامی حاضر در این عملیات ها علیرغم اینکه با درخواست صاحبان این منازل مبنی بر نشان دادن حکم قضایی موافقت نکرده‌اند، اقدام به ضرب و جرح صاحبان این منازل کرده و باعث مجروح شدن شهروندان شده‌اند.

فعالان حقوق بشر بلوچ از نخستین دقایق کشتار معترضین جمعه خونین زاهدان و پس از آن خاش شمار کشته شدگان این واقعه را گردآوری کرده و با جمع کردن تصاویر آن تا حدودی این وقایع را مستند کرده‌اند. بر اساس این آمار در دو واقعه زاهدان و خاش مجموعا 121 نفر از شهروندان بلوچ کشته شده اند.

مختصری از واقعه جمعه خونین زاهدان

پس از حدود یک هفته از کشته شدن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد استان سیستان و بلوچستان نیز وارد صحنه اعتراضات شداما نحوه آغاز شدن اعتراضات در استان سیستان و بلوچستان نسبت به دیگر نقاط کشور متفاوت بود. شهروندان بلوچ نسبت به تجاوزفرمانده انتظامی چابهار سرهنگ کوچکزایی که خبر آن برای اولین بار توسط خبرگزاری حال وش در تاریخ 25 شهریور 1401 منتشرشده بود به شدت عصبانی بودند. خشم مردم زمانی شدت گرفت که مسئولین حکومت نسبت به آن به جای بررسی موضوع مطرح شده درکمترین زمان ممکن آن را انکار کردند.

نهایتا “مولوی حافظ عبدالغفار نقشبندی” امام جمعه موقت راسک پس از ملاقات حضوری با این قربانی نوجوان تجاوز، با انتشار یک بیانیه در تاریخ 4 مهرماه خبر تجاوز به این دختر توسط فرمانده انتظامی را تائید کرد و خواستار اشد مجازات برای او شد.

پس از تائید این خبر برای نخستین بار شهر چابهار شاهد تظاهرات گسترده مردمی بود که خواستار مجازات سرهنگ ابراهیم کوچکزایی بودند. این تظاهرات به شدت گسترش پیدا کرد و در تاریخ 8 مهرماه تعدادی از نمازگزاران زاهدان نیز پس از برگزاری نماز جمعه درمصلی زاهدان در مقابل کلانتری 11 این شهر که در جنب محل برگزاری نماز جمعه اهل سنت است تجمع کردند و تعدادی به سمت این کلانتری سنگ پرتاب کردند. پس از این اقدام نیروهای نظامی معترضان و کسانی که در داخل مصلی در حال نماز بودند را از جهات مختلف مورد هدف تیراندازی قرار دادند که در نتیجه این تیراندازی تعداد بسیاری از نمازگزاران و معترضان کشته شدند. این تظاهرات اما به سرعت به محله های مختلف شهر زاهدان گسترش پیدا کرد و تعداد بسیار زیادی در نقاط مختلف شهر زاهدان از جمله در اطراف مسجد جامع اهل سنت مکی توسط ماموران کشته شدند.

پس از این واقعه اعتراضات در شهرهای مختلف بلوچستان گسترش پیدا کرد در یک رویداد مشابه که در اعتراض به کشتار مردم زاهدان در تاریخ 13 آبان پس از برگزاری نماز جمعه در شهر خاش رخ داده بود که در این واقعه حدود 18 تن از مردم معترض شهر خاش توسط نیروهای نظامی کشته شدند.

تائید دیر هنگام اشتباه حکومت توسط مسئولین

پس از انکار مسئولین و فرافکنی آنها نهایتا مصطفی محامی نماینده ولی فقیه در استان سیستان و بلوچستان در تاریخ 28 بهمن در یک برنامه تلویزیونی شبکه هامون ضمن تائید تجاوز از سوی فرمانده انتظامی چابهار و قتل عام بدون دلیل مردم زاهدان و همچنین فرافکنی و دروغگویی مسئولین پس از واقعه جمعه خونین تلاش کرد این موارد را به عملکرد چند مسئول فرد نظامی تقلیل بدهد. اما تلاش او با واکنش خطیبان و مردم بلوچ مواجه شد و نتیجه معکوس داد.

تبدیل جمعه خونین به رسم جمعه های اعتراضی

مسئولین حکومتی پس از رخ دادن فاجعه جمعه خونین زاهدان روایتهای خلاف واقعی را مطرح کردند که باعث واکنش مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان شد. این روحانی بلوچ پس از رخ دادن کشتار مردم به شکل وسیعی بر علیه حکومت اعتراض کرد. پس از سخنان اعتراضی مولوی عبدالحمید و تکرار آنها در خطبه جمعه های بعدی، در سومین جمعه پس از رخ دادن جمعه خونین یعنی در تاریخ 29 مهرماه پس از برگزاری نماز جمعه بر علیه حکومت راهپیمایی اعتراضی برگزار کردند. این اعتراضات تا جمعه 15 اردیبهشت 1402 (زمان نگارش گزارش) همچنان ادامه داشته است و در طول این مدت این اعتراضات به عنوان یک سنت اعتراضی مبدل شده است.

لیست کشته شدگان جمعه های خونین زاهدان و خاش در دو لینک زیر در دسترس میباشد.

By: Nawwab Zeinoldini

The Islamic Republic of Iran is losing its power due to sanctions by the United Nations, European Union, especially the United States and Canada. The Iranian regime’s economic crises which directly affecting poor people’s lives has developed into social crisis where many mass demonstrations have emerged. People’s economic, environmental, social and cultural demands have developed to a level that this regime has no fulfilling ability to their demands but has the power to brutally crash the peaceful demonstration killing, wounding and detaining thousands of protesters.
It is no more a secret that the people of countries run by the communist parties have never enjoyed their natural human and social civil rights. The Communist Government of China have taken the advantage of the Western governments’ economic sanctions on the shaken Islamic government of Iran signing a 25 years contact to plunder the coastal borders of Iran and in particular the ocean coastal harbour of Baluchistan.
We will now take a deeper look at the consequences of this agreement. Before signing the 25 years’ agreement between China and Iran, Baluch fishermen struggled with poverty due to the permission that Chinese fisheries firms had the right to use its sea sweeping fishing equipment.
Chinese fishing Sea bed sweeping nets known as “trawl” have already been destroying the coastal sea waters’ ecosystem killing all living organisms in that region including hundreds of dolphins.

After the fishermen lost their jobs, they were compelled to sell fuel at the border to feed their families where many of them alongside other unemployed young Baloch people were shot and killed by the Revolutionary Guards daily.
With this 25 years Iran-China agreement that is very tasteful under the teeth of Chinese government, China will put extending proposals to carry on looting the free zone of Chabahar, where the shaken Iranian regime, with no doubt will happily accept the extension as it will extend the failed lsystem of the Islamic regime as well, hence, mutually benefiting the large pockets of both totalitarian regimes endangering the social life and ecosystem of Baluchistan deeper than before.
In line with Islamic regime’s manipulating policy of Baloch people’s population, Chinese will build up places for its own work force settlements moved from china under the pretext of this agreement. In fact, the Iranian regime has already started building settlements in Chabahar that can accommodate several million non-natives people moved from the centre of Iran. This project will also be a helpful tool for the regime’s manipulating policy of Baloch population in turning the Baloch nation in their own homeland to a minority sooner rather than later.
The consequences and damages of this agreement, apart from the unemployment of several thousand Baloch fishermen will also destroy the ecosystem, and thousands of other losses.
To my view It is a highly important duty of all Iranian people and in particular us the Baloch people to unitedly resist and fight the destroying policies of the Molla regime of Iran and its local and international supporters in civilian ways.

Nawwab Zeinoldini
August 2020

Nawwab Zeinoldini

at least 15 executions in the past month in Balochistan
We have all witnessed the execution of at least 15 Baloch citizens in Balochistan over the past month, some of whom were not only innocent but had no political or criminal record, but because their relatives belonged to political groups were taken as hostages into prisons, or according to The Islamic Republic officials, they were accused of being anti-regime, and have been executed!

Hassan Dehvari and Elias Qalandar Zehi, the two executed ones openly had stated that the Islamic Republic demanded the surrender of their relatives in order to have them out of prison and scape execution.

As well as Abdul Hamid Mirblochezai, Hamid Rastbala, Kabir Saadat Jahani, Mohammad Ali Arayesh and several others who were executed in recent months, and now Amanullah Baluchi and Abdul Rahim Koohi are in danger of execution, the condition of their release is the surrender of their relatives who have escaped persecution by the Iranian regime outside of Iran! In fact based on Rasank’s new their relatives to save those two innocents’ lives have surrendered themselves but all are kept in Zahidan prison’s torture cells.

And now the question is that why the Islamic Republic is terrified in Balochistan and kills Balochs on roads, streets and farms where the number of executed Baloch youth is more than any other nationalities in Iran?
Is this a new wave of extra judicial killings and discriminations? Or does the Islamic Republic by creating such horrors, wants to terrorize native people of Balochistan and create settlements for non-natives?  Or perhaps intending to marginalize the Baluch people from their homeland even harsher?!
Such incidents occur when human rights organizations and some news agencies do not cover them, so that the Islamic Republic can execute the Baloch youth without fear, or shoot them in public or lead them to death.

So, let us reject this organ and not remain silent in front of it, and do not let this terrorist organ trick us with its tricks and cause the execution of you and me.

In the hope that one day the Baloch nation will achieve its right of national sovereignty and will hold its destiny in its own hands, it is needed to stand together with unity and solidarity and show the world our endurance and courage.