در مناطق صفر مرزی، حتی کودکان زیر ده سال نیز در فرآیند سوختبری حضور دارند. برخی به‌عنوان همراه و پادو در کنار رانندگان فعالیت می‌کنند، برخی در محل‌های دپوی سوخت مشغول کار هستند و برخی دیگر در حمل گالن‌های سوخت، خرده‌فروشی یا دیده‌بانی مسیرها نقش دارند. گزارش‌هایی نیز از حضور نوجوانان زیر پانزده سال در رانندگی خودروهای سوختبر وجود دارد. این وضعیت نشان می‌دهد که کار کودک در این مناطق نه یک استثنا، بلکه بخشی ساختاریافته از اقتصاد غیررسمی مرزی است.

ورود کودکان به این چرخه عمدتاً ناشی از فقدان گزینه‌های معیشتی جایگزین است. بیکاری گسترده، فقر تحمیلی، نبود فرصت‌های شغلی، کمبود خدمات آموزشی، بی‌شناسنامه بودن بخشی از کودکان و محدودیت‌های ناشی از فضای امنیتی، مجموعه‌ای از شرایط را ایجاد کرده که خانواده‌ها را به سمت اقتصادهای غیررسمی سوق می‌دهد. در چنین شرایطی، کودک نه به‌عنوان فردی در حال رشد و آموزش، بلکه به‌عنوان نیروی کار برای تأمین بقا وارد چرخه‌ای پرخطر می‌شود.

پیامدهای این وضعیت فراتر از کار اجباری است. کودکان سوختبر در معرض طیف گسترده‌ای از خطرات جسمی و جانی قرار دارند؛ از جمله تیراندازی نیروهای نظامی، تعقیب و گریزهای جاده‌ای، تصادفات شدید، واژگونی خودروها، آتش‌سوزی، انفجار در مناطق آلوده به مین، گرمای شدید و مسیرهای بیابانی و صعب‌العبور. در بسیاری از موارد، این کودکان در جریان عملیات تعقیب یا برخوردهای امنیتی کشته یا زخمی شده‌اند.

در کنار آسیب‌های جسمی، پیامدهای روانی این وضعیت عمیق و ماندگار است. زندگی در شرایط ترس دائمی، مواجهه با خشونت، مشاهده مرگ یا آسیب اطرافیان و نبود احساس امنیت، به شکل‌گیری اضطراب، افسردگی و عادی‌شدن خشونت در میان کودکان منجر شده است. این وضعیت، رشد طبیعی روانی و اجتماعی آنان را به‌طور جدی مختل می‌کند.

از منظر حقوقی و اجتماعی، سوختبری کودکان در بلوچستان به‌طور مستقیم با ترک تحصیل و بازماندگی از آموزش مرتبط است. بسیاری از کودکان یا اصلاً به مدرسه دسترسی ندارند یا به دلیل نیاز اقتصادی خانواده، ناامنی مسیرها، کمبود امکانات آموزشی و نداشتن مدارک هویتی، به ناچار از تحصیل بازمی‌مانند. در برخی مناطق، مدرسه به جای یک مسیر پایدار آموزشی، به یک وقفه کوتاه در چرخه کار تبدیل شده است. ابعاد این بحران تنها به سطح فردی یا خانوادگی محدود نمی‌شود، بلکه با ساختارهای اقتصادی و سیاسی نیز گره خورده است. گزارش‌های محلی نشان می‌دهد که اقتصاد سوختبری بخشی از یک شبکه گسترده غیررسمی است که در آن گروه‌هایی از افراد و نهادهای قدرتمند از گردش این اقتصاد سود می‌برند، در حالی که بار اصلی خطر و سرکوب بر دوش خانواده‌های فقیر و کودکان قرار دارد. این وضعیت، نوعی نابرابری ساختاری را بازتولید می‌کند که در آن سود و خطر به‌طور نابرابر توزیع شده‌اند.

تشدید فضای امنیتی در سال‌های اخیر نیز تأثیر مستقیم بر وضعیت کودکان داشته است. افزایش کنترل‌های مرزی، محدودیت‌های رفت‌وآمد، برخوردهای نظامی و ناامن‌تر شدن مسیرها، نه‌تنها خطرات سوختبری را افزایش داده، بلکه در مواردی معیشت خانواده‌ها را نیز تحت فشار شدیدتری قرار داده است؛ به‌گونه‌ای که حتی همین منبع درآمد پرخطر نیز برای برخی خانواده‌ها محدود یا قطع شده و آنان را به فقر عمیق‌تر سوق داده است.
در کنار سوخت‌بری، کودکان در بلوچستان در اشکال دیگری از کار سخت و پرخطر مانند زباله‌گردی، کارگری ساختمانی، دست‌فروشی، کار در کارگاه‌ها، حمل بار و فعالیت در بازارچه‌های مرزی نیز حضور دارند. این وضعیت نشان‌دهنده گستردگی کار کودک و پیوند مستقیم آن با ساختارهای اقتصادی غیررسمی و فقر مزمن است.

در مجموع، وضعیت کودکان سوختبر در بلوچستان بازتاب یک بحران چندلایه است که در آن فقر، تبعیض، ناامنی، فقدان آموزش و ساختارهای غیررسمی اقتصاد به‌طور هم‌زمان عمل می‌کنند. این شرایط، کودکان را از مسیر طبیعی رشد، آموزش و امنیت خارج کرده و آنان را در معرض چرخه‌ای از خشونت، کار اجباری و محرومیت پایدار قرار داده است؛ چرخه‌ای که بدون تغییرات بنیادین در سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و حقوقی، به بازتولید خود ادامه می‌دهد.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان ، روز چهارشنبه ۱۹ فروردین ماه ۱۴۰۵، دو شهروند نوجوان بلوچ توسط نیروهای امنیتی در شهرستان های سرباز و چابهار و حدود یک ماه قبل یک شهروند دیگر توسط نیروهای امنیتی بازداشت و به مکان نامعلوم منتقل شده‌اند که با توجه به پیگیری خانواده ها، تاکنون پاسخ روشنی به آنها داده نشده است.

هویت این سه شهروند بلوچ، «عبدالرحمن رئیسی»، ۱۷ ساله، فرزند مولوی دوست محمد رئیسی امام جمعه نصیرآباد، «علی تلاتف» ۱۷ ساله، هر دو اهل روستای نصیرآباد شهرستان سرباز و حافظ «یاسین تاج» ۳۰ ساله اهل روستای علی آباد واقع در شهرستان سرباز عنوان شده است.بر اساس این گزارش، عبدالرحمن و علی که در ۱۹ فروردین ماه در شهر چابهار توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده‌اند، پس از ۱۰ روز بازداشت در چابهار، در ۲۹ فروردین ماه به زاهدان منتقل گشته‌اند.

همچنین یاسین تاج که حدود یک ماه پیش در شهرستان سرباز بازداشت شده بود، به بند ۹ زندان مرکزی زاهدان منتقل شده است. حافظ یاسین تاج برادر مولوی عبدالقیوم تاج از نویسندگان اهل سنت است که پیشتر بارها توسط ارگان های امنیتی مورد احضار و بازجویی قرار گرفته بود.از نهاد بازداشت‌کننده و محل دقیق نگهداری و همچنین اتهامات انتسابی علیه این سه شهروند بلوچ تاکنون اطلاعی در دسترس نیست.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در مجموع دستکم ۹۷۸ نفر در طول سال ۲۰۲۵ در بلوچستان بازداشت شده‌اند. از میان این افراد، ۳۹۴ نفر فاقد مدارک هویتی یا شناسنامه بوده‌اند. در این میان، ۱۹ مورد بازداشت گروهی ثبت شده که در آن‌ها بیش از یک نفر به‌طور هم‌زمان بازداشت شده‌ و در ۱۲ مورد شمار بازداشت‌شدگان در یک اقدام واحد بیش از پنج نفر بوده است.

شرح واقعه و احراز هویت

طبق بررسی‌های گروه حقوق بشر بلوچستان، هویت این کودک «فاطمه‌زهرا حسین‌بر»، ۹ ساله، فرزند یونس و اهل شهر گشت احراز شده است. فاطمه‌زهرا شامگاه جمعه ۲۸ فروردین‌ماه ۱۴۰۵، حوالی ساعت ۱۹:۰۰ در مقابل محل سکونت خود توسط سرنشینان مسلح یک خودروی پژو پارس (فاقد پلاک) ربوده شد.
پس از چهار روز بی‌خبری و جست‌وجوی بی‌امان خانواده و اهالی منطقه، سرانجام در تاریخ ۳۱ فروردین‌ماه، پیکر بی‌جان و متلاشی‌شده‌ی وی در حاشیه شهر و در نزدیکی محل دفع زباله‌ها کشف گردید.

شواهد شکنجه و رفتارهای غیرانسانی

گزارش‌های میدانی نشان‌دهنده قساوت بی‌سابقه در این پرونده است. بر اساس مستندات گروه حقوق بشر بلوچستان:

• پیکر این کودک ۹ ساله مورد مثله کردن قرار گرفته و هر دو دست وی بریده شده است.
• عاملان جنایت پس از قتل، پیکر وی را به آتش کشیده‌اند، به طوری که شناسایی چهره امکان‌پذیر نبوده و خانواده تنها از طریق نشانه‌هایی بر کف پای کودک، موفق به تأیید هویت او شده‌اند.

فقدان انگیزه شخصی و مسئولیت دولت

بنا بر اعلام نزدیکان، پدر فاطمه‌زهرا کارگر یک نانوایی است و این خانواده فاقد هرگونه اختلاف یا خصومت شخصی با شخص یا گروهی بوده‌اند. این موضوع فرضیه هدفمند بودن جنایت یا ناشی بودن آن از جو ناامنی عمومی را تقویت می‌کند.
گروه حقوق بشر بلوچستان تأکید می‌کند که تردد آزادانه خودروهای مسلح و فاقد پلاک در سطح شهر و وقوع چنین ربایش‌هایی در ساعات اولیه شب، نشانه بارز قصور نهادهای امنیتی در ایفای وظیفه ذاتی خود یعنی «تأمین امنیت شهروندان» است.

نگاه آماری و حقوقی

این جنایت در حالی رخ می‌دهد که طبق آمارهای ثبت شده توسط این گروه در سال ۲۰۲۵، ۴۵ کودک در بلوچستان کشته یا مجروح شده‌اند.

• نقض پیمان‌نامه حقوق کودک: بر اساس ماده ۶ و ۱۹ این کنوانسیون، دولت‌ها موظف به تضمین حق حیات و محافظت از کودکان در برابر هرگونه خشونت جسمی و آزار هستند.
• حق امنیت: نقض سیستماتیک امنیت در این منطقه، حق حیات شهروندان بلوچ را به طور جدی با تهدید مواجه کرده است.
  گروه حقوق بشر بلوچستان ضمن محکومیت شدید این جنایت ضدانسانی، خواهان مداخله نهادهای مستقل بین‌المللی برای تحت فشار قرار دادن مراجع ذی‌ربط جهت شناسایی عاملان و توقف روند بی‎‌کیفری در جرایم علیه کودکان بلوچ است.

کشته شدن دو نوجوان بلوچ در تیراندازی نیروهای سپاه در منطقه مرزی شهرستان کلگان

بر اساس گزارش «گروه حقوق بشر بلوچستان»، روز دوشنبه ۱۳ آوریل ۲۰۲۶، دو نوجوان بلوچ که برای چرای گوسفندان خود به نزدیکی روستای بونسر در منطقه مرزی شهرستان کلگان رفته بودند، هدف تیراندازی نیروهای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفته و جان خود را از دست دادند.

هویت این دو نوجوان «علی سپاهانی» حدود ۱۸ ساله، فرزند نیروُز، و «عمران سپاهانی» حدود ۱۷ ساله، فرزند محمدنور اعلام شده است. هر دو از ساکنان روستای مرزی بونسر در شهرستان کلگان بودند.

بر اساس این گزارش، حدود ساعت ۷ صبح، این دو نوجوان برای چرای گوسفندان خود به اطراف روستا در منطقه مرزی کلگان رفته بودند که بدون هیچ‌گونه هشدار قبلی، مستقیماً هدف تیراندازی نیروهای سپاه قرار گرفتند. عمران سپاهانی بر اثر اصابت دو گلوله به ناحیه سینه در محل جان باخت. علی سپاهانی که همراه او بود نیز بر اثر تیراندازی زخمی شده و در همان محل رها شد.

بستگان این دو نوجوان اعلام کردند که پیکر عمران توسط نیروهای نظامی جمع‌آوری و به پاسگاه مرزی کلگان منتقل شده است. اما علی برای چند ساعت در محل حادثه باقی مانده بود. حوالی ظهر، بستگانش او را در حالی که هنوز زنده بود پیدا کرده و برای انتقال به بیمارستان اقدام کردند، اما او در مسیر به دلیل شدت جراحات جان خود را از دست داد.

تا زمان تنظیم این گزارش، اطلاعات بیشتری درباره علت این تیراندازی از سوی نیروهای سپاه پاسداران منتشر نشده است.

بر اساس داده‌های مستند گردآوری‌شده در سال ۲۰۲۵، تیراندازی مستقیم، یورش به منازل، انفجارها و حمله به شهروندان توسط نیروهای نظامی و امنیتی در بلوچستان، دست‌کم ۱۷۳ نفر را تحت تأثیر قرار داده است. از این تعداد، ۱۰۷ نفر جان خود را از دست داده و ۶۶ نفر زخمی شده‌اند که در میان آن‌ها زنان و کودکان نیز حضور دارند.

عفو بین‌الملل همچنین از مقامات ایالات متحده خواست اطمینان دهند که تحقیق درباره این حمله به‌صورت بی‌طرفانه، مستقل و شفاف انجام خواهد شد.

بر اساس این گزارش، این حمله در صبح روز ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ رخ داده و شواهد به‌دست‌آمده از ویدئوها، تصاویر ماهواره‌ای و مصاحبه با منابع مستقل نشان می‌دهد که حمله هوایی مستقیماً ساختمان مدرسه ابتدایی «شجره طیبه» را هدف قرار داده است. در نتیجه، شمار زیادی از غیرنظامیان از جمله دانش‌آموزان، والدین و معلمان کشته یا زخمی شده‌اند و ساختمان مدرسه و مناطق اطراف آن دچار خسارت گسترده شده است.

در این گزارش آمده است که هم‌زمان با هدف قرار گرفتن مدرسه، ۱۲ ساختمان دیگر در مجموعه‌ای مجاور که گفته می‌شود متعلق به سپاه پاسداران بوده، با استفاده از سلاح‌های هدایت‌شونده مورد حمله قرار گرفته‌اند.

به گفته عفو بین‌الملل، این مدرسه محل تحصیل دانش‌آموزان دختر و پسر بوده که در طبقات جداگانه کلاس داشتند و وقوع حمله در ساعات صبحگاهی باعث شد تعداد زیادی از دانش‌آموزان در زمان اصابت در داخل ساختمان حضور داشته باشند.

این سازمان در ارزیابی خود اعلام کرده است که شواهد موجود نشان می‌دهد نیروهای ایالات متحده ممکن است در اجرای این حمله اقدامات احتیاطی لازم برای جلوگیری از آسیب به غیرنظامیان را رعایت نکرده باشند؛ موضوعی که در صورت اثبات می‌تواند نقض جدی حقوق بین‌الملل بشردوستانه محسوب شود.

همچنین تأکید شده است که هدف قرار گرفتن مستقیم یک مدرسه، حتی اگر پیش‌تر بخشی از یک مجموعه نظامی بوده باشد، نگرانی‌هایی را درباره استفاده از اطلاعات قدیمی یا نادرست و عدم راستی‌آزمایی دقیق ماهیت هدف ایجاد می‌کند.

گروه حقوق بشر بلوچستان

بیشتر حملات متوجه مراکز نظامی مانند پایگاه‌ها، پاسگاه‌ها و سایت‌های پدافند هوایی بود. اما یکی از تلخ‌ترین و دردناک‌ترین موارد، هدف قرار گرفتن مستقیم یک مدرسه دخترانه بود.

دبستان دخترانه «شجره طیبه» در شهر میناب، که حدود ۱۷۰ دانش‌آموز دختر در شیفت صبح داشت، در مجاورت یک مرکز نظامی وابسته به سپاه قرار گرفته بود و در جریان این حملات هوایی مورد اصابت قرار گرفت.

بر اساس گزارش‌های رسمی از جمله اعلام دادستان میناب، در این حمله دست‌کم ۱۰۸ دانش‌آموز دختر جان باختند و تعداد زیادی نیز مجروح شدند. بسیاری از کودکان زیر آوار ماندند و عملیات امداد و آواربرداری با دشواری‌های زیاد ادامه داشت. این فاجعه یکی از سنگین‌ترین تلفات غیرنظامیان، به‌ویژه کودکان، در این حملات بود.

علاوه بر این، در شهرستان کنارک چندین قایق ماهیگیری متعلق به شهروندان بلوچ هدف قرار گرفت و تعدادی از صیادان کشته یا زخمی شدند. حملات به پایگاه نظامی امام علی، پاسگاه گواتر و پایگاه نیروی دریایی پسابندر در چابهار نیز تلفات سنگینی به نیروهای نظامی وارد کرد و برخی پاسگاه‌ها مانند گواتر تقریباً کاملاً تخریب شدند.

این حملات باعث کشته و زخمی شدن ده‌ها نفر از نیروهای نظامی و شهروندان عادی شد که بخش قابل توجهی از قربانیان غیرنظامی، کودکان بی‌گناه بودند. جزئیات دقیق‌تر تلفات به دلیل قطعی اینترنت و محدودیت‌های ارتباطی هنوز کامل نیست و در صورت دریافت اطلاعات جدید، اعلام خواهد شد.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، امروز پنجشنبه ۳۰ بهمن‌ماه ۱۴۰۴، یک نوجوان بلوچ در جریان اعتراضات مردمی در آزادشهر واقع در استان گلستان، در ۲۰ دی‌ماه با خشونت توسط نیروهای اطلاعات سپاه بازداشت و تحت شکنجه قرار گرفته و سپس وادار به اخذ اعترافات اجباری شده است.

هویت این نوجوان بلوچ، «عباس نیو (باجیزهی)»، ۱۶ ساله، فرزند خدانظر، اهل زاهدان و ساکن شهرستان آزادشهر واقع در استان گلستان توسط گروه حقوق بشر بلوچستان محرز شده است.

به گفته نزدیکان این نوجوان، عباس در شامگاه ۲۰ دی‌ماه، در ارتباط با اعتراضات مردمی آزادشهر بازداشت و پس از انتقال به بازداشتگاه اطلاعات سپاه، به مدت پنج روز تحت شکنجه شدید قرار گرفته است، به‌گونه‌ای که وی در این مدت چهار بار بیهوش شده و هم‌اکنون در کانون اصلاح و تربیت گرگان نگهداری می‌شود.

گفته می‌شود که خانواده عباس برای گرفتن وکیل پیگیری‌های متعددی انجام داده‌اند، اما تاکنون هیچ وکیلی حاضر به پذیرش پرونده او نشده و از سوی مسئولان، عنوان شده که اتهام «لیدری اعتراضات» به وی نسبت داده شده و دستگاه قضایی نیز تاکنون پاسخ روشنی به خانواده درباره وضعیت پرونده ارائه نکرده است.

گفتنی است که عباس به‌دلیل مشکلات مالی مجبور به ترک تحصیل شده و برای کمک به تأمین هزینه‌های زندگی خانواده، به کارگری مشغول بوده است.

بر اساس گزارش سالانه گروه حقوق بشر بلوچستان(۲۰۲۵) ، در مجموع دستکم ۹۷۸ نفر در طول سال ۲۰۲۵ در بلوچستان بازداشت شده‌اند. از میان این افراد، ۳۹۴ نفر فاقد مدارک هویتی یا شناسنامه بوده‌اند. در این میان، ۱۹ مورد بازداشت گروهی ثبت شده که در آن‌ها بیش از یک نفر به‌طور هم‌زمان بازداشت شده‌اند و در ۱۲ مورد شمار بازداشت‌شدگان در یک اقدام واحد بیش از پنج نفر بوده است.

هویت این کودک بلوچ کشته‌شده، «امیرعلی نوری‌زاده (طاهرزهی)»، ۹ ساله، فرزند عبدالله، اهل روستای طاهرویی از توابع شهرستان سیریک توسط منابع معتبر احراز شده است.

به گفته منابع، حوالی ساعت ۲۰:۰۰ نیروهای دریابانی با یک خودروی کوییک و یک خودروی سمند در حال تعقیب یک خودرو در داخل محدوده روستا بودند که در جریان این تعقیب، اقدام به شلیک مستقیم کردند. یکی از گلوله‌ها به امیرعلی که در حاشیه جاده مشغول بازی بوده اصابت کرده و این کودک در همان محل جان باخت.

منابع افزوده‌اند: پس از این تیراندازی، فضای منطقه به‌شدت ملتهب شد و درگیری‌هایی میان اهالی و نیروهای امنیتی رخ داد. دو دستگاه خودروی متعلق به نیروهای دریابانی که در جریان تعقیب خودروی سوخت‌بر و تیراندازی مستقیم در محدوده روستا حضور داشتند، پس از جان‌باختن این کودک و بالا گرفتن خشم عمومی، توسط مردم به آتش کشیده شدند.

گفته می‌شود که در جریان درگیری‌ها نیروهای نظامی اقدام به تیراندازی هوایی نیز کرده‌اند و یکی از نیروهای نظامی در جریان این درگیری‌ها مجروح و به بیمارستان منتقل شده که وضعیت جسمانی او وخیم گزارش شده است.