نیویورک – صباح بندوئی، عضو گروه حقوق بشر بلوچستان، در نشست کمیسیون مقام زن سازمان ملل متحد در نیویورک با اشاره به وضعیت زنان اقلیت‌های قومی در ایران، از تبعیض گسترده علیه زنان بلوچ و کُرد سخن گفت و خواستار پاسخگویی و اقدام جامعه جهانی شد.

او در آغاز سخنان خود تأکید کرد که قصد دارد صدای زنانی باشد که اغلب در بحث‌های جهانی حقوق بشر نادیده گرفته می‌شوند.

بندوئی با اشاره به مشکلات اساسی در مناطق بلوچ‌نشین گفت بسیاری از خانواده‌های بلوچ فاقد مدارک هویتی هستند؛ مسئله‌ای که باعث می‌شود کودکان از دسترسی به آموزش، خدمات درمانی و خدمات عمومی محروم شوند.

او در بخشی از سخنان خود به تجربه‌ای شخصی اشاره کرد و گفت زمانی که دخترش به سن مدرسه رسید، به دلیل نداشتن مدارک هویتی اجازه ورود به مدرسه به او داده نشد. به گفته او، این محرومیت‌ها از همان آغاز زندگی، آینده بسیاری از کودکان بلوچ را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

بندوئی همچنین به وضعیت اقتصادی استان سیستان و بلوچستان اشاره کرد و آن را یکی از فقیرترین مناطق ایران دانست. به گفته او، کمبود فرصت‌های شغلی باعث شده بسیاری از مردان بلوچ برای تأمین معاش خانواده به شغل خطرناک سوخت‌بری روی بیاورند.

او گفت بسیاری از سوخت‌بران در مرزها هدف تیراندازی نیروهای حکومتی قرار می‌گیرند و در بسیاری از موارد هیچ تحقیق یا پاسخگویی درباره این حوادث انجام نمی‌شود.

این فعال حقوق بشر همچنین به آمار بالای اعدام در میان اقلیت‌های قومی اشاره کرد و گفت بلوچ‌ها با وجود جمعیت نسبتاً کم، سهم نامتناسبی از اعدام‌ها در ایران را به خود اختصاص داده‌اند؛ اعدام‌هایی که اغلب با اتهاماتی مرتبط با فقر مانند قاچاق مواد مخدر همراه است.

بندوئی در ادامه به فشارهای امنیتی علیه فعالان زن بلوچ و کُرد پرداخت و گفت بسیاری از زنان فعال مدنی و حقوق بشری مجبور می‌شوند به طور مرتب به مراکز اطلاعاتی مراجعه کنند. به گفته او، این روند تنها یک نظارت ساده نیست، بلکه نوعی فشار روانی و اجتماعی برای ایجاد ترس و خاموش کردن صدای فعالان است.

او تأکید کرد که چنین شرایطی آثار عمیقی بر سلامت روانی خانواده‌ها و جوامع محلی دارد؛ از کودکانی که از تحصیل محروم می‌شوند تا خانواده‌هایی که عزیزان خود را بدون دسترسی به عدالت از دست می‌دهند.

با وجود این فشارها، بندوئی گفت زنان بلوچ و کُرد همچنان به فعالیت‌های اجتماعی و حمایت از خانواده‌ها ادامه می‌دهند و برای کرامت انسانی و عدالت تلاش می‌کنند.

او در پایان سخنان خود از جامعه جهانی خواست که برای تحقق پاسخگویی و عدالت اقدام کند. به گفته او، این امر شامل تحقیقات مستقل درباره کشته شدن سوخت‌بران و کولبران، بررسی اعدام‌های گسترده در میان اقلیت‌های قومی و پایان دادن به فشارها علیه فعالان زن است.

بندوئی تأکید کرد که زنان بلوچ و کُرد به دنبال کمک یا ترحم نیستند، بلکه خواستار تحقق اصولی هستند که نهادهای بین‌المللی وعده داده‌اند: کرامت انسانی، برابری، عدالت و پاسخگویی.

او سخنان خود را با این جمله به پایان رساند:

«هیچ دختری نباید مجبور شود بپرسد چرا نمی‌تواند به مدرسه برود، هیچ زنی نباید منتظر همسری بماند که هرگز بازنمی‌گردد، و هیچ زنی نباید تنها به خاطر بلند کردن صدایش مجبور باشد هر روز به دفتر اطلاعات مراجعه کند.»

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان

در روز جهانی زن، جهان دستاوردها، شجاعت و ایستادگی زنان را در سراسر دنیا گرامی می‌دارد. در این روز، ما به طور ویژه از زنان بلوچ یاد می‌کنیم؛ زنانی که با وجود دهه‌ها رنج، تبعیض و بی‌عدالتی، همچنان با قدرت و امید به زندگی و مبارزه برای کرامت انسانی ادامه می‌دهند.

در مناطق بلوچ، زنان سال‌هاست که با پیامدهای فقر، محرومیت، ناامنی و بی‌توجهی ساختاری روبه‌رو هستند. بسیاری از آنان عزیزان خود را در اثر خشونت، بازداشت‌های خودسرانه و ناپدیدسازی‌های قهری از دست داده‌اند. با این حال، زنان بلوچ در برابر این دردها سکوت نکرده‌اند و به صداهایی قدرتمند برای عدالت، آزادی و حقوق بشر تبدیل شده‌اند.

زنان بلوچ نقش اساسی در جامعه خود دارند. آنان مادرانی هستند که آینده خانواده‌ها را حفظ می‌کنند، دخترانی هستند که امید نسل‌های آینده را با خود حمل می‌کنند و زنانی شجاع هستند که در برابر بی‌عدالتی ایستادگی می‌کنند. استقامت و پایداری آنان به نمادی از قدرت و امید برای جامعه بلوچ تبدیل شده است.

روز ۸ مارس، گروه حقوق بشر بلوچستان از جامعه جهانی، سازمان‌های حقوق بشری و نهادهای بین‌المللی می‌خواهد که صدای زنان بلوچ را بشنوند و از حقوق بنیادین آنان حمایت کنند. زنان در هر کجای جهان باید بتوانند در امنیت، آزادی و برابری زندگی کنند.

در روز جهانی زن، ما در کنار زنان بلوچ می‌ایستیم و بر تعهد خود برای عدالت، برابری و کرامت انسانی تأکید می‌کنیم.

گروه حقوق بشر بلوچستان
۸ مارس – روز جهانی زن

لازم به ذکر است خانم ‌فریبا برهانزهی عضو گروه حقوق بشر بلوچستان و مدافع حقوق زنان به بررسی جایگاه تاریخی و معاصر مبارزات زنان بلوچ و تأثیر عمیق آن بر روندهای اعتراضی، و نقش پیشرو و تعیین‌کننده زنان در سازماندهی، آگاهی‌بخشی و رهبری جنبش‌های اجتماعی خواهد پرداخت.

سخنرانان و شرکت‌کنندگان اصلی:

• فریبا برهانزهی (فعال حقوق بشر و مدافع حقوق زنان بلوچستان)
• شعله زمینی (فعال حقوق زنان و حقوق بشر)
• مینا احدی (فعال سیاسی)
• مهشید ناظمی (مدیر و فعال حقوق بشر و حقوق زنان، خانه ایران)
• شهلا خباززاده (مجری برنامه)
• پریسا پوربنده (فعال حقوق زنان و دادخواه)
• اسرئین قادری (فعال سیاسی)
• جیران چرکاری (فعال حقوق زنان و استاد دانشگاه)

این کنفرانس فرصتی ارزشمند برای گفت‌وگوی عمیق، هم‌اندیشی جمعی و تقویت همبستگی در مسیر دستیابی به آزادی، برابری جنسیتی و عدالت اجتماعی است.

برای کسب اطلاعات بیشتر، ثبت‌نام یا شرکت در برنامه، لطفاً با شماره‌های تماس زیر ارتباط برقرار نمایید:
+49 177 8348592
+49 176 27720063

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، امروز چهارشنبه ۲۹ بهمن‌ماه ۱۴۰۴، با گذشت چهل و یک روز از بازداشت یک شهروند بلوچ در پی اعتراضات شامگاه ۱۸ دی‌ماه در شهر چابهار، همچنان هیچ اطلاع روشنی از وضعیت حقوقی و سرنوشت وی در دست نیست و خانواده او علی‌رغم پیگیری‌های مکرر، پاسخ قانع‌کننده و شفافی از سوی مقامات قضایی و امنیتی دریافت نکرده‌اند.

هویت این شهروند بلوچ، «رویا رئیسی»، ۲۶ ساله و ساکن چابهار توسط گروه حقوق بشر بلوچستان محرز شده است.

به گفته منابع مطلع، وی در حالی در جریان اعتراضات ضدحکومتی توسط نیروهای امنیتی لباس‌شخصی بازداشت شده که دورتر از جمعیت بوده و هیچ‌گونه دخالتی در سردادن شعار یا اقدامات اعتراضی نداشته است. اکنون با وجود گذشت بیش از چهل روز، همچنان در بازداشت و در وضعیت بلاتکلیف به‌سر می‌برد.

رویا رئیسی در حال حاضر در زندان چابهار نگهداری می‌شود، اما تاکنون هیچ توضیح رسمی درباره اتهامات وارده، دلایل قانونی بازداشت، یا نهاد مسئول پرونده او ارائه نشده است. مراجعات مکرر نزدیکان وی به مراجع قضایی و امنیتی در شهر چابهار و زاهدان با پاسکاری، پاسخ‌های مبهم و غیرشفاف همراه بوده و هیچ اطلاعات دقیقی درباره روند پرونده در اختیار خانواده قرار نگرفته است.

این وضعیت، مصداق بارز نقض حقوق بنیادین بشر از جمله حق آزادی شخصی، حق دادرسی عادلانه و سریع، ممنوعیت بازداشت خودسرانه و حق اطلاع از اتهامات است که در اسناد بین‌المللی حقوق بشر از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی تضمین شده‌اند.

گروه حقوق بشر بلوچستان نگرانی عمیق خود را از تداوم بازداشت طولانی‌مدت بدون تفهیم اتهام و بدون دسترسی به وکیل و خانواده ابراز می‌دارد و خواستار آزادی فوری رویا رئیسی یا ارجاع سریع پرونده وی به دادگاه صالح با رعایت کامل تشریفات قانونی و حقوق دفاعی می‌باشد.

بر اساس گزارش سالانه گروه حقوق بشر بلوچستان، در مجموع دست‌کم ۹۷۸ نفر در طول سال ۲۰۲۵ در بلوچستان بازداشت شده‌اند. از میان این افراد، ۳۹۴ نفر فاقد مدارک هویتی یا شناسنامه بوده‌اند. در این میان، ۱۹ مورد بازداشت گروهی ثبت شده که در آن‌ها بیش از یک نفر به‌طور هم‌زمان بازداشت شده و در ۱۲ مورد شمار بازداشت‌شدگان در یک اقدام واحد بیش از پنج نفر بوده است.

گروه حقوق بشر بلوچستان بار دیگر تأکید می‌کند که بازداشت‌های خودسرانه، بلاتکلیفی طولانی‌مدت بازداشت‌شدگان و عدم پاسخگویی مقامات، نقض سیستماتیک حقوق بشر در منطقه بلوچستان است و خواستار پایان فوری این رویه و پاسخگویی مسئولان مربوطه می‌باشد.

هویت هشت تن از شهروندان منتقل‌شده به اردوگاه الغدیر زاهدان شامل «حبیب رخشانی» ۱۹ ساله، «حمید رخشانی» ۲۱ ساله، «امید رخشانی»، «آرمان رخشانی» حدود ۲۰ ساله، «احمد رخشانی» حدود ۱۹ ساله که همگی فرزندان نظیر و اهل زاهدان هستند، همچنین «مجید قاسمی» حدود ۲۳ ساله فرزند ستار، «اسحاق قلجایی» حدود ۲۳ ساله فرزند وزیر و «پرویز» با نام خانوادگی نامشخص اعلام شده است.

بر اساس اطلاعات موجود، تمامی این شهروندان دارای مدارک هویتی معتبر بوده‌اند؛ برخی دارای شناسنامه و کارت ملی و برخی دیگر دارای «کارت طلایی» با مادر ایرانی هستند و هیچ‌کدام سابقه خروج از کشور یا اقامت در افغانستان نداشته‌اند. با این حال، مسئولان اردوگاه آزادی آنان را منوط به پرداخت مبالغی پول کرده‌اند. همچنین شش شهروند دیگر پس از چند روز بازداشت و ضرب‌وشتم، در چند مرحله آزاد شده‌اند و یک فرد فاقد شناسنامه نیز از همان روزهای نخست به اردوگاه منتقل شده است.

این شهروندان که عمدتاً از کارگران و دست‌فروشان محلی از جمله فروشندگان کنار خیابان در شیرآباد بوده‌اند، بدون تفهیم اتهام یا ارائه توضیح شفاف درباره دلیل بازداشت، همچنان در اردوگاه اتباع بیگانه نگهداری می‌شوند؛ وضعیتی که با تجمع روزانه مادران و خانواده‌ها مقابل اردوگاه همراه شده و بار دیگر پیامدهای بی‌پاسخ‌ماندن مطالبات و حقوق شهروندان بلوچ دارای مدارک هویتی را برجسته کرده است.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده، در مجموع دست‌کم ۹۷۸ نفر در طول سال ۲۰۲۵ در بلوچستان بازداشت شده‌اند. از میان این افراد، ۳۹۴ نفر فاقد مدارک هویتی یا شناسنامه بوده‌اند. در این میان، ۱۹ مورد بازداشت گروهی ثبت شده که در آن‌ها بیش از یک نفر به‌طور هم‌زمان بازداشت شده‌اند و در ۱۲ مورد شمار بازداشت‌شدگان در یک اقدام واحد بیش از پنج نفر بوده است.

گروه حقوق بشر بلوچستان این اقدام را مصداق بارز تبعیض سیستماتیک، بازداشت خودسرانه و نقض حق آزادی رفت‌وآمد و امنیت شخصی شهروندان ایرانی دارای هویت قانونی می‌داند و خواستار آزادی فوری و بدون قیدوشرط افراد بازداشت‌شده، توقف اخاذی از خانواده‌ها و تحقیق مستقل درباره نحوه انتقال شهروندان دارای مدارک هویتی به اردوگاه اتباع خارجی است.

هویت این شهروند بلوچ، «مرضیه کمالی (بامری)»، ۲۳ ساله، فرزند حسین، اهل شهرستان عنبرآباد و دانشجوی رشته مهندسی پزشکی دانشگاه آزاد کرمان توسط منابع معتبر احراز شده است.

به گفته منابع، مرضیه کمالی در شامگاه روز جمعه ۱۹ دی‌ماه ۱۴۰۴ و در جریان سرکوب اعتراضات، در خیابان بهمنیار شهر کرمان از ناحیه کمر هدف اصابت گلوله نیروهای سرکوبگر قرار گرفته و بر اثر شدت جراحات وارده جان باخته است.

منابع افزوده‌اند: پیکر وی روز شنبه ۲۰ دی‌ماه پس از تهدید و اخذ تعهدنامه از سوی خانواده از پزشکی قانونی کرمان به آنها تحویل داده شده و شامگاه همان روز، حوالی ساعت ۱۹:۳۰ در زادگاهش شهرستان عنبرآباد به خاک سپرده شده است. مراسم خاکسپاری این شهروند با محدودیت و در فضایی امنیتی برگزار شده و خانواده در شرایطی ناگزیر به دفن پیکر او شده‌اند که امکان اطلاع‌رسانی عمومی و برگزاری مراسم گسترده فراهم نبوده است.

لازم به ذکر است که اعتراضات سراسری در اوایل دی‌ماه ۱۴۰۴ و با حضور گسترده شهروندان ابتدا از تهران شکل گرفت و در فاصله‌ای کوتاه به بسیاری از شهرهای دیگر کشور گسترش یافت. هم‌زمان با گسترش اعتراضات، گزارش‌های متعددی منتشر شد که از کشته شدن بیش از ۳۶۵۰۰ نفر از معترضان در پی تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی حکایت دارد. در ادامه این سرکوب‌ها، جمهوری اسلامی در شامگاه ۱۸ دی‌ماه اقدام به قطع گسترده اینترنت کرد؛ اقدامی که باعث شد اطلاعات مربوط به وضعیت میدانی، قربانیان و ابعاد خشونت‌ها به‌صورت محدود، قطره‌چکانی و با تأخیر به فضای آزاد اطلاعات درز کند.

هویت این شهروند بلوچ کشته‌شده، «حسن شایسته»، ۳۵ ساله، فرزند موسی، اهل شهر بنت از توابع شهرستان نیکشهر توسط منابع معتبر احراز شده است.

به گفته منابع، حسن شایسته در جریان سرکوب اعتراضات در ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ در تهران، هدف شلیک مستقیم گلوله از ناحیه سر و شکم قرار گرفته و در پی شدت جراحات جان خود را از دست داده است. پس از کشته شدن وی، روز گذشته ۷ بهمن‌ماه پیکر او به خانواده تحویل داده شده و عصر امروز چهارشنبه ۸ بهمن‌ماه، در شهر بنت به خاک سپرده شد.

به گفته یک شاهد عینی حاضر در تشییع پیکر حسن شایسته، وضعیت جسد این شهروند بلوچ به‌شدت دلخراش بوده است؛ به‌گونه‌ای که سر مرحوم به‌طور کامل خالی بوده و تنها پوست سر، از ناحیه گوش راست تا گوش چپ، به‌صورت بخیه‌شده روی جمجمه قرار داده شده بود. همچنین شکم او به‌طور کامل تخلیه شده و با پنبه پر شده بود و پیکر وی به‌دلیل شدت جراحات، عملاً قابل شست‌وشو یا غسل نبوده است. این شاهد عینی احتمال داده که شکم حسن شایسته بر اثر اصابت گلوله به‌شدت متلاشی شده باشد.

لازم به ذکر است که اعتراضات سراسری در اوایل دی‌ماه ۱۴۰۴ و با حضور گسترده شهروندان آغاز شد؛ این اعتراضات ابتدا از تهران شکل گرفت و در فاصله‌ای کوتاه به بسیاری از شهرهای دیگر کشور گسترش یافت. هم‌زمان با گسترش اعتراضات، گزارش‌های متعددی از کشته شدن چندین هزار نفر از معترضان در پی تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی منتشر شده است. در ادامه این سرکوب‌ها، جمهوری اسلامی ایران در شامگاه هجدهم دی‌ماه اقدام به قطع گسترده اینترنت کرد؛ اقدامی که باعث شد اطلاعات مربوط به وضعیت میدانی، قربانیان و ابعاد خشونت‌ها به‌صورت محدود، قطره‌چکانی و با تأخیر به بیرون از کشور و فضای آزاد اطلاعات درز کند.

او گفت اگرچه تأمین دیه و نجات جان این زندانی اقدامی امیدبخش است، اما «بی‌عدالتی‌های نهادی و ساختاری» که کوهکن را تا آستانه اعدام برده بود، همچنان پا برجاست.

ساتو در بیانیه خود یادآور شد که گلی کوهکن در کودکی مجبور به ازدواج اجباری شد و سال‌ها در معرض خشونت خانگی قرار داشته است؛ خشونتی که در ایران هنوز به‌طور مؤثر جرم‌انگاری نشده است.

به‌گفته گزارشگر ویژه سازمان ملل، پرونده کوهکن بازتاب‌دهنده الگویی فراگیر از تبعیض علیه زنان در نظام قضایی ایران است. بین سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ دست‌کم ۲۴۱ زن در ایران اعدام شده‌اند و در ۱۱۴ مورد، زنانی که به قتل همسر یا شریک زندگی خود محکوم شده‌اند، خود قربانی خشونت خانگی، کودک‌همسری یا در حال دفاع از خود بوده‌اند.

ساتو تأکید کرد که توجه گسترده جهانی به این پرونده از جمله بازتاب در رسانه‌های بین‌المللی مانند گاردین نباید باعث نادیده گرفتن سرنوشت ده‌ها زن دیگری شود که پرونده‌هایشان هرگز دیده یا شنیده نمی‌شود.

او در پایان با اشاره به تعارض نظام قصاص با استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر، خواستار لغو کامل مجازات اعدام و تأمین سازوکارهای مؤثر برای حمایت از حقوق زنان در ایران شد.