هویت فرد جان‌باخته، محمد هرمزی (هرماگی) حدود ۳۰ ساله، فرزند الله‌نور، متأهل، دارای فرزند و اهل زاهدان گزارش شده است.

این حادثه مرگبار نمونه دیگری از الگوی مکرر اقدامات نیروهای نظامی است که اغلب با تعقیب و گریزهای پرخطر، بدون رعایت اصول تناسب و ضرورت، جان شهروندان غیرمسلح را به خطر می‌اندازد. سوخت‌بری به عنوان یکی از معدود راه‌های امرار معاش در مناطق محروم سیستان و بلوچستان، بارها با چنین حوادثی همراه بوده و منجر به تلفات جانی گسترده شده است.

بر اساس گزارش سالانه گروه حقوق بشر بلوچستان در طول سال ۲۰۲۵ میلادی:

• دست‌کم ۱۷۳ سوختبر در حوادث مختلف جان خود را از دست داده‌اند.
• ۱۳۲ سوختبر مجروح شده‌اند.
• از این میان، ۱۳۱ مورد مرگ و ۸۰ مورد مجروحیت ناشی از حوادث جاده‌ای بوده است.
• ۳۷ نفر در نتیجه اقدامات مستقیم نظامیان (تیراندازی، انفجار مین، تعقیب و گریز، ضرب و جرح) کشته و ۴۴ نفر مجروح شده‌اند.
• دو مورد مرگ بر اثر غرق‌شدگی، یک مورد مرگ و هفت مورد مجروحیت ناشی از آتش‌سوزی، و دو کشته و یک مجروح در تیراندازی افراد مسلح ناشناس گزارش شده است.
• همچنین دست‌کم ۲۱۱ سوختبر در این سال بازداشت شده‌اند.

گروه حقوق بشر بلوچستان بار دیگر تأکید می‌کند که تعقیب و گریزهای پرخطر علیه شهروندان غیرمسلح، به‌ویژه در شرایط جاده‌ای نامناسب و با سرعت بالا، نقض آشکار حق حیات (ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی) و اصول اساسی استفاده از نیروی قهری است. این اقدامات باید فوراً متوقف شود و موارد منجر به مرگ مورد تحقیق مستقل، شفاف و بی‌طرفانه قرار گیرد.

ما خواستار پاسخگویی مقامات مسئول، جبران خسارت خانواده‌های جان‌باختگان و مجروحان، و اتخاذ تدابیر فوری برای جلوگیری از تکرار چنین حوادث دلخراشی هستیم.

گروه حقوق بشر بلوچستان
اسفند ۱۴۰۴

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، بامداد چهارشنبه ۲۹ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ (مطابق با ۱۸ فوریه ۲۰۲۶)، حوالی ساعت یک بامداد، در پی تعقیب یک خودروی سوختبر توسط نیروهای یگان تکاوری در استان سمنان و تیراندازی به سوی آن، خودرو پس از واژگونی دچار آتش‌سوزی شد و یکی از سرنشینان در میان شعله‌های آتش جان خود را از دست داد.

همزمان، همراه وی که قصد کمک‌رسانی داشته، توسط نیروهای نظامی با خشونت مورد ضرب‌وشتم قرار گرفت، بازداشت شد و نیروها از نزدیک شدن شهروندان برای امدادرسانی جلوگیری کردند.

هویت سوختبر جان‌باخته توسط گروه حقوق بشر بلوچستان «سعید پودینه»، ۲۳ ساله، فرزند پرویز، اهل زابل و ساکن علی‌آباد استان مازندران، احراز شده است.

بر اساس گزارش، نیروهای نظامی پس از تعقیب خودرو اقدام به تیراندازی کردند که در نتیجه آن خودرو واژگون و سپس شعله‌ور شد. با وجود گرفتار بودن این سوختبر در آتش، هیچ اقدام مؤثری برای مهار حریق یا انتقال فوری وی به مراکز درمانی صورت نگرفت.

گفته می‌شود جلوگیری از کمک‌رسانی مردمی و تأخیر در امدادرسانی، نقش مستقیم در جان‌باختن این سوختبر داشته است؛ رخدادی که در ادامه سلسله حوادث مشابه، نگرانی‌ها درباره نحوه برخورد با سوختبران را افزایش داده است.

لازم به ذکر است که در طول سال ۲۰۲۵ ، دست‌کم ۱۷۳ سوختبر کشته و ۱۳۲ نفر مجروح شده‌اند. در نتیجه حوادث جاده‌ای، ۱۳۱ نفر جان باخته و ۸۰ نفر مجروح شده‌اند. در اقدامات نظامیان از جمله تیراندازی، انفجار مین، تعقیب‌وگریز و ضرب‌وجرح توسط آنها، ۳۷ نفر کشته و ۴۴ نفر مجروح شده‌اند. دو نفر در پی فعالیت سوختبری دچار غرق‌شدگی شده‌اند. افزون بر این، آتش‌سوزی به کشته‌شدن ۱ نفر و مجروح‌شدن ۷ نفر انجامیده و در تیراندازی افراد مسلح ناشناس، ۲ نفر کشته و ۱ نفر مجروح شده‌اند. همچنین، در این سال دست‌کم ۲۱۱ سوختبر بازداشت شده‌اند.

این شهروند روز یکشنبه ۲۶ بهمن‌ماه ۱۴۰۴، در پی یورش گسترده نیروهای امنیتی لباس‌شخصی و نظامی با همراهی حدود بیست خودرو و بیش از پنجاه نیروی مسلح به منزل شخصی خانواده در منطقه سرجنگل، هدف تیراندازی مستقیم قرار گرفت و از ناحیه شکم مجروح شد. این یورش بدون ارائه حکم قضایی و بدون اعلام دلیل مشخص انجام شده و با خشونت شدید همراه بوده است.

در همین حادثه، برادر وی «حمید شه‌بخش» حدوداً ۳۰ ساله، فرزند درمحمد، که هنگام خروج از منزل هدف تیراندازی قرار گرفته و مجروح شده بود، روز دوشنبه ۲۷ بهمن‌ماه بر اثر شدت جراحات جان خود را از دست داد.

چهار شهروند بلوچ از اعضای یک خانواده شامل «سعید شه‌بخش» حدوداً ۳۰ ساله فرزند رسول، «حمید شه‌بخش»، «سامین شه‌بخش» و «وحید شه‌بخش» فرزند قاسم، همگی اهل سرجنگل، در این یورش بازداشت شدند. این افراد فاقد سلاح بوده و در منزل شخصی خود حضور داشتند. همچنین چهار دستگاه موتورسیکلت متعلق به خانواده توقیف شده است.

بنا بر اطلاعات دریافتی، «پرویز شه‌بخش» ۳۳ ساله فرزند درمحمد، برادر بزرگتر حمید و سامین، حدود یک ماه پیش توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده و همچنان در وضعیت بلاتکلیف به سر می‌برد.

تا لحظه تنظیم این گزارش، هیچ نهاد رسمی درباره دلیل این یورش مسلحانه، تیراندازی مستقیم به شهروندان غیرمسلح، علت مرگ حمید شه‌بخش یا وضعیت حقوقی بازداشت‌شدگان توضیحی ارائه نکرده است. این اقدام موجب ایجاد رعب و وحشت در میان ساکنان منطقه، به ویژه زنان و کودکان، شده است.

گروه حقوق بشر بلوچستان ضمن محکوم کردن شدید این یورش خشونت‌آمیز و تیراندازی مستقیم به شهروندان، خواستار تحقیقات مستقل، شفاف‌سازی فوری مسئولان، آزادی بازداشت‌شدگان و پاسخگویی در قبال جان‌باختگی و جراحات وارده است. این سازمان همچنین بر لزوم توقف بازداشت‌های خودسرانه و خشونت علیه شهروندان بلوچ تأکید می‌کند.

هویت این شهروند بلوچ «درمحمد حسن‌زهی»، حدودا ۴۵ ساله معروف به دُرا، فرزند عبدالله، متأهل و دارای فرزند و اهل منطقه چاه‌احمد زاهدان عنوان شده است.

بر اساس این گزارش، این فرد که سال‌ها به‌صورت مخفیانه زندگی می‌کرده، در پی یورش نیروهای نظامی لباس‌شخصی به محل حضورش، در منطقه چاه‌احمد بخش کورین مورد هدف مستقیم گلوله قرار گرفته و کشته شده است. در این یورش، ده‌ها نیروی نظامی با دست‌کم هفت خودرو پلاک شخصی شرکت داشته‌اند.

گفتنی است که این شهروند از سال‌ها پیش با تشکیل پرونده امنیتی از سوی اداره اطلاعات کرمان تحت تعقیب نهادهای امنیتی بوده و در مناطق اطراف به‌صورت مخفیانه تردد داشته است.

بر اساس گزارش سالانه ۲۰۲۵ گروه حقوق بشر بلوچستان، تیراندازی مستقیم، یورش به منازل، انفجار مین و ضرب‌وجرح شهروندان توسط نیروهای نظامی و امنیتی دست‌کم ۱۷۳ نفر را در بلوچستان تحت تأثیر قرار داده است. از این تعداد، ۱۰۷ نفر جان خود را از دست داده و ۶۶ نفر مجروح شده‌اند که از میان کشته‌شدگان، ۳ زن و ۱ کودک حضور دارند و در میان مجروحان نیز ۱۶ زن و ۴ کودک ثبت شده‌اند.

هویت این سوختبر جان‌باخته، «رسول محمدعلی زابلی (بامری)»، ۲۸ ساله، فرزند حسن، متأهل، ساکن مظفرآباد رودبارجنوب عنوان شده است.

بر اساس اطلاعات دریافتی، رسول در حالی‌که با خودروی خود در حرکت بوده، توسط نیروهای نظامی شهرستان کهنوج در داخل محدوده شهری هدف تیراندازی قرار گرفته است. نیروهای نظامی با شلیک مستقیم به لاستیک خودرو، موجب انحراف آن شده و خودرو پس از برخورد با یک دستگاه خاور دچار آتش‌سوزی گشته و راننده در حالی‌که زنده بوده، مقابل دیدگان مردم حاضر در محل، در آتش سوخته و جان باخته است.

قابل ذکر است که بر اساس گزارش‌های جمع‌آوری شده از ابتدای سال ۲۰۲۴ تا پایان آن، در مجموع دست‌کم ۴۷۹ سوختبر در پی حوادث جاده‌ای، تیراندازی نیروهای نظامی، حمله افراد مسلح ناشناس، انفجار مین، آتش‌سوزی و غرق شدن کشته و زخمی شده‌اند که در بین آنها ۲۵۳ تن جان باخته و ۲۲۶ نفر مجروح شده‌اند.

هویت این شهروند بلوچ، «محمدجواد سارانی» معروف به محمد، ۳۰ ساله، فرزند عیسی، متأهل و دارای دو فرزند، اهل روستای ده‌دوست محمد شهرستان هیرمند در بلوچستان و ساکن گرگان استان گلستان عنوان شده است.

بر اساس گزارش‌ها، محمدجواد شامگاه ۱۹ دی‌ماه، در جریان اعتراضات مردمی در منطقه شهریار تهران، بر اثر تیراندازی نیروهای نظامی از ناحیه پا هدف اصابت گلوله قرار گرفته و دچار خونریزی شدید شده است. وی به همراه همسرش در نزدیکی محل اعتراضات حضور داشته و با وضعیت وخیم به یکی از مراکز درمانی شهریار منتقل شده است.

گفته می‌شود که با وجود شدت جراحات و خونریزی، هیچ رسیدگی درمانی مؤثری به این شهروند صورت نگرفته و وی حوالی ساعت ۲:۳۰ بامداد روز شنبه ۲۰ دی‌ماه، در همان بیمارستان بر اثر خونریزی جان باخته است.

پس از جان‌باختن این شهروند بلوچ، پیکر او تحت تدابیر شدید امنیتی به خانواده تحویل داده شده و خاکسپاری وی بدون اجازه برگزاری مراسم عمومی و در فضایی کاملاً امنیتی در گرگان انجام شده است. خانواده او نیز با تهدید به سکوت مواجه شده‌اند.

لازم به ذکر است که اعتراضات سراسری در اوایل دی‌ماه ۱۴۰۴ و با حضور گسترده شهروندان ابتدا از تهران شکل گرفت و در فاصله‌ای کوتاه به بسیاری از شهرهای دیگر کشور گسترش یافت. هم‌زمان با گسترش اعتراضات، گزارش‌های متعددی منتشر شد که از کشته شدن بیش از ۳۶۵۰۰ نفر از معترضان در پی تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی حکایت دارد. در ادامه این سرکوب‌ها، جمهوری اسلامی در شامگاه ۱۸ دی‌ماه اقدام به قطع گسترده اینترنت کرد؛ اقدامی که باعث شد اطلاعات مربوط به وضعیت میدانی، قربانیان و ابعاد خشونت‌ها به‌صورت محدود، قطره‌چکانی و با تأخیر به فضای آزاد اطلاعات درز کند.

هویت این شهروند بلوچ، «احسان طوفان»، ۴۰ ساله، (طایفه چتری) فرزند حسن، دارای یک دختر سه ساله، اهل عنبرآباد و ساکن بندرعباس توسط منابع معتبر احراز شده است.

به گفته منابع، احسان در شهر بندرعباس در شرکت تیپاکس مشغول به کار بوده و در جریان اعتراضات سراسری در مقابل ساختمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی با تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی از ناحیه پشت سر هدف گلوله وینچستر قرار گرفته و در دم جان باخته است.

منابع افزوده‌اند: خانواده احسان موفق شده‌اند پیکر وی را در روز یکشنبه ۲۱ دی‌ماه از پزشکی قانونی تحویل بگیرند و یک روز بعد در ۲۲ دی‌ماه مراسم تشییع و خاکسپاری آن را با حضور مردم در شهر عنبرآباد برگزار کنند.

لازم به ذکر است که اعتراضات سراسری در اوایل دی‌ماه ۱۴۰۴ و با حضور گسترده شهروندان ابتدا از تهران شکل گرفت و در فاصله‌ای کوتاه به بسیاری از شهرهای دیگر کشور گسترش یافت. هم‌زمان با گسترش اعتراضات، گزارش‌های متعددی منتشر شد که از کشته شدن بیش از ۳۶۵۰۰ نفر از معترضان در پی تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی حکایت دارد. در ادامه این سرکوب‌ها، جمهوری اسلامی در شامگاه ۱۸ دی‌ماه اقدام به قطع گسترده اینترنت کرد؛ اقدامی که باعث شد اطلاعات مربوط به وضعیت میدانی، قربانیان و ابعاد خشونت‌ها به‌صورت محدود، قطره‌چکانی و با تأخیر به فضای آزاد اطلاعات درز کند.

هویت این شهروند بلوچ کشته‌شده، «حسن شایسته»، ۳۵ ساله، فرزند موسی، اهل شهر بنت از توابع شهرستان نیکشهر توسط منابع معتبر احراز شده است.

به گفته منابع، حسن شایسته در جریان سرکوب اعتراضات در ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴ در تهران، هدف شلیک مستقیم گلوله از ناحیه سر و شکم قرار گرفته و در پی شدت جراحات جان خود را از دست داده است. پس از کشته شدن وی، روز گذشته ۷ بهمن‌ماه پیکر او به خانواده تحویل داده شده و عصر امروز چهارشنبه ۸ بهمن‌ماه، در شهر بنت به خاک سپرده شد.

به گفته یک شاهد عینی حاضر در تشییع پیکر حسن شایسته، وضعیت جسد این شهروند بلوچ به‌شدت دلخراش بوده است؛ به‌گونه‌ای که سر مرحوم به‌طور کامل خالی بوده و تنها پوست سر، از ناحیه گوش راست تا گوش چپ، به‌صورت بخیه‌شده روی جمجمه قرار داده شده بود. همچنین شکم او به‌طور کامل تخلیه شده و با پنبه پر شده بود و پیکر وی به‌دلیل شدت جراحات، عملاً قابل شست‌وشو یا غسل نبوده است. این شاهد عینی احتمال داده که شکم حسن شایسته بر اثر اصابت گلوله به‌شدت متلاشی شده باشد.

لازم به ذکر است که اعتراضات سراسری در اوایل دی‌ماه ۱۴۰۴ و با حضور گسترده شهروندان آغاز شد؛ این اعتراضات ابتدا از تهران شکل گرفت و در فاصله‌ای کوتاه به بسیاری از شهرهای دیگر کشور گسترش یافت. هم‌زمان با گسترش اعتراضات، گزارش‌های متعددی از کشته شدن چندین هزار نفر از معترضان در پی تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی منتشر شده است. در ادامه این سرکوب‌ها، جمهوری اسلامی ایران در شامگاه هجدهم دی‌ماه اقدام به قطع گسترده اینترنت کرد؛ اقدامی که باعث شد اطلاعات مربوط به وضعیت میدانی، قربانیان و ابعاد خشونت‌ها به‌صورت محدود، قطره‌چکانی و با تأخیر به بیرون از کشور و فضای آزاد اطلاعات درز کند.

هویت شهروند بلوچ کشته‌شده، «مبین شهنوازی» ۲۵ ساله، فرزند سمال، اهل خاش و هویت دو شهروند بلوچ مجروح و بازداشت‌شده، «الیاس شهنوازی»، ۲۷ ساله، فرزند محمدگل و «عارف شهنوازی» فرزند محمد، هر دو اهل خاش عنوان شده است.

بر اساس اطلاعات دریافتی، این تیراندازی حوالی ساعت ۵ بامداد و توسط نیروهای امنیتی لباس شخصی انجام شده و بدون هرگونه هشدار یا دستور ایست صورت گرفته است. در جریان این تیراندازی، مبین شهنوازی با اصابت گلوله در محل جان خود را از دست داده و الیاس شهنوازی و عارف شهنوازی پس از اصابت گلوله بازداشت شده‌اند.

با وجود پیگیری‌های خانواده و بستگان، با گذشت بیش از بیست‌و‌چهار ساعت پیکر مبین شهنوازی به خانواده تحویل داده نشده و وضعیت حقوقی دو شهروند مجروح و بازداشت‌شده نیز همچنان نامشخص است.

تا لحظه تنظیم این گزارش، هیچ توضیح رسمی یا شفافی درباره علت تیراندازی به این خودرو، دلیل هدف قرار گرفتن سرنشینان و مبنای بازداشت دو شهروند مجروح ارائه نشده است.