مقدمه
حق حیات، به‌عنوان بنیادی‌ترین حق انسانی، در ماده ۳ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۶ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی مورد شناسایی و حمایت قرار گرفته است. با وجود این، جمهوری اسلامی ایران همچنان به اجرای گسترده مجازات اعدام ادامه می‌دهد؛ مجازاتی که در بسیاری از موارد با نگرانی‌های جدی درباره رعایت اصول دادرسی عادلانه، شفافیت فرآیندهای قضایی و احترام به حقوق بنیادین زندانیان همراه است. در این میان، شهروندان بلوچ همچنان یکی از گروه‌هایی هستند که به‌طور نامتناسب تحت تأثیر سیاست اجرای مجازات اعدام قرار دارند. طی سال‌های گذشته، سهم بلوچ‌ها از اعدام‌های ثبت‌شده در ایران همواره بسیار فراتر از نسبت جمعیتی آنان بوده است؛ موضوعی که نگرانی‌های جدی درباره تبعیض ساختاری و نقض مستمر حقوق بنیادین این جامعه را افزایش داده است.

روش‌شناسی
اطلاعات این گزارش از طریق ارتباط مستقیم با خانواده‌ها و نزدیکان افراد اعدام‌شده، منابع محلی و فعالان حقوق بشر گردآوری شده است. تمامی اطلاعات پیش از انتشار از طریق فرآیند راستی‌آزمایی و تطبیق با منابع مستقل بررسی شده و تنها مواردی در این گزارش درج شده‌اند که برای گروه حقوق بشر بلوچستان به‌طور مستقل احراز و مستند شده‌اند.

یافته‌ها
بر اساس اطلاعات مستند و احرازشده توسط گروه حقوق بشر بلوچستان، در شش‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ دست‌کم ۳۵ شهروند بلوچ در زندان‌های مختلف ایران اعدام شده‌اند. بررسی پرونده‌های این افراد نشان می‌دهد که ۲۸ نفر با اتهامات مرتبط با «جرایم مواد مخدر»، ۴ نفر با اتهام «قتل» و در چارچوب احکام قصاص و ۳ نفر با اتهامات «سیاسی» اعدام شده‌اند. سهم بالای پرونده‌های مرتبط با مواد مخدر در میان اعدام‌شدگان بلوچ، همچنان بیانگر تأثیر نامتناسب سیاست‌های کیفری جمهوری اسلامی ایران بر شهروندان بلوچ و استمرار روندی است که طی سال‌های گذشته نیز بارها از سوی نهادهای حقوق بشری مورد انتقاد قرار گرفته است.

بررسی‌های گروه حقوق بشر بلوچستان همچنین نشان می‌دهد که دست‌کم ۱۱ نفر از این زندانیان، برخلاف رویه‌های قانونی موجود، بدون برخورداری از حق ملاقات آخر با خانواده‌های خود اعدام شده‌اند. محروم کردن زندانیان محکوم به اعدام از آخرین ملاقات با خانواده، علاوه بر نقض حقوق زندانی، موجب تحمیل رنج مضاعف بر خانواده‌ها شده و با اصول انسانی و استانداردهای بین‌المللی در زمینه رفتار با زندانیان مغایرت دارد.

اعدام‌های ثبت‌شده در نیمه نخست سال در ۱۱ زندان در نقاط مختلف ایران به اجرا درآمده‌اند. بیشترین تعداد اعدام‌ها در زندان مرکزی زاهدان با ۱۱ مورد ثبت شده است. پس از آن، زندان بیرجند با پنج مورد و زندان مشهد با چهار مورد بیشترین تعداد اعدام شهروندان بلوچ را داشته‌اند. همچنین در زندان‌های شیراز و کرمان هر کدام سه مورد، در زندان‌های یزد، زابل و اصفهان هر کدام دو مورد و در زندان‌های تربت جام، جیرفت و رودان نیز هر کدام یک مورد اعدام ثبت و مستند شده است. تمرکز بالای اجرای احکام اعدام در زندان زاهدان بار دیگر نشان‌دهنده سهم قابل توجه استان سیستان و بلوچستان در آمار اعدام شهروندان بلوچ است.

بررسی روند زمانی اجرای احکام نیز نشان می‌دهد که اعدام‌ها در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ روندی افزایشی داشته‌اند. در حالی که در ماه ژانویه تنها یک مورد و در فوریه دو مورد اعدام برای گروه حقوق بشر بلوچستان احراز شد و در ماه مارس هیچ موردی ثبت نشد، از ماه آوریل روند اجرای احکام شتاب گرفت؛ به‌گونه‌ای که سه مورد در آوریل و ۱۱ مورد در ماه مه ثبت شد. این روند در ماه ژوئن به اوج خود رسید و با ثبت ۱۸ اعدام، بیش از نیمی از کل اعدام‌های مستندشده در این دوره تنها در یک ماه به اجرا درآمد.

چالش‌های مستندسازی
فرآیند مستندسازی اعدام‌ها در شش‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ با چالش‌های جدی همراه بوده است. در ماه‌های ابتدایی سال و هم‌زمان با اعتراضات سراسری در شهرهای مختلف ایران، محدودیت‌ها و قطعی اینترنت دسترسی به اطلاعات را با اختلال مواجه کرد. این محدودیت‌ها پس از مدتی کاهش یافت، اما از اواخر فوریه ۲۰۲۶ و هم‌زمان با آغاز درگیری نظامی میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده، بار دیگر اینترنت در بخش‌های گسترده‌ای از کشور برای حدود سه ماه با محدودیت‌های شدید و قطعی‌های طولانی‌مدت مواجه شد.

این شرایط، ارتباط با خانواده‌های زندانیان و منابع را با دشواری‌های فراوان روبه‌رو کرد و فرآیند جمع‌آوری و راستی‌آزمایی اطلاعات را به‌شدت تحت تأثیر قرار داد. از این‌رو، آمار ارائه‌شده در این گزارش صرفاً شامل مواردی است که برای گروه حقوق بشر بلوچستان به‌طور مستقل احراز شده است. با توجه به محدودیت‌های گسترده اطلاع‌رسانی در این دوره، این احتمال وجود دارد که شمار واقعی شهروندان بلوچ اعدام‌شده در شش‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از آمار مستندشده در این گزارش باشد.

جمع‌بندی
یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که مجازات اعدام همچنان به‌طور گسترده علیه شهروندان بلوچ در ایران اجرا می‌شود و بلوچ‌ها همچنان یکی از گروه‌هایی هستند که به شکلی نامتناسب تحت تأثیر این مجازات قرار دارند. سهم بالای پرونده‌های مرتبط با مواد مخدر، استمرار نقض حقوق زندانیان از جمله محروم کردن آنان از ملاقات آخر با خانواده و چالش‌های جدی در مستندسازی ناشی از محدودیت‌های گسترده اینترنت و فضای امنیتی، تصویری نگران‌کننده از وضعیت حق حیات و حقوق بنیادین شهروندان بلوچ در ایران ارائه می‌دهد.

گروه حقوق بشر بلوچستان ضمن تأکید بر اینکه آمار منتشرشده در این گزارش حداقل آمار احرازشده است، از جمهوری اسلامی ایران می‌خواهد اجرای مجازات اعدام را متوقف کرده، اصول دادرسی عادلانه و حقوق زندانیان را رعایت کند و به تعهدات خود ذیل حقوق بین‌الملل، به‌ویژه در زمینه حفاظت از حق حیات، پایبند باشد. همچنین از سازوکارهای حقوق بشری سازمان ملل متحد و جامعه بین‌المللی درخواست می‌شود نظارت مؤثرتر و اقدامات عملی بیشتری برای پاسخگو کردن جمهوری اسلامی ایران در قبال استمرار اجرای مجازات اعدام، به‌ویژه علیه شهروندان بلوچ، اتخاذ کنند.

هویت این زندانيان بلوچ، «نعمت‌الله براهویی» ۳۱ساله، فرزند امیرمحمد، متاهل و دارای چهار فرزند‌ و اهل زابل و «عیسی رحمانی»، ۳۶ ساله، فرزند موسی، متأهل، دارای دو فرزند و اهل شهرستان سراوان عنوان شده است.

بر اساس گزارش‌های دریافتی، نعمت‌الله در سال ۱۴۰۱‌ در زاهدان و عیسی در سال ۱۴۰۳، هر دو در پرونده‌های جداگانه با اتهامات مرتبط با «مواد مخدر» بازداشت و از سوی دادگاه انقلاب به اعدام محکوم شده‌اند.

گفته می‌شود که این دو زندانی روز شنبه ۳۰ خرداد ‌ماه توسط مسئولان زندان زاهدان از بند عمومی به سلول انفرادی (قرنطینه) زندان جهت اجرای حکم منتقل شده بودند.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در طول سال ۲۰۲۵ دستکم ۱۳۷ مورد اجرای حکم اعدام علیه زندانیان بلوچ در ۲۷ زندان مختلف در ایران ثبت شده که زندان زاهدان با ثبت ۳۴ مورد اعدام، بیشترین تعداد اجرای احکام را داشته است. در این بین، ۹۴ نفر (حدود ۶۸٫۶ درصد) با اتهامات مرتبط با جرائم مواد مخدر، ۳۶ نفر (حدود ۲۶٫۳ درصد) به اتهام قتل، ۴ نفر (حدود ۲٫۹ درصد) به اتهامات سیاسی و عقیدتی، ۲ نفر (حدود ۱٫۵ درصد) به اتهام تجاوز به عنف و ۱ نفر (حدود ۰٫۷ درصد) با اتهامی نامشخص اعدام شده‌اند.

هویت این شهروند بلوچ، «حسین یوسف‌زهی» فرزند ملنگ‌شیر و اهل روستای طبسین بالا از توابع شهرستان نهبندان عنوان شده است.

بر اساس این گزارش، آقای یوسف‌زهی ۲۸ سال پیش در سال ۱۳۷۷ تحت جرائم مرتبط با مواد مخدر در تربت حیدریه بازداشت و به زندان این شهر منتقل شد. وی پس از طی مراحل قضایی و تامین وثیقه به زندان بیرجند منتقل و به عنوان زندانی رای باز بود. حدود ۵ سال پیش آقای یوسف زهی دوباره در شهرستان زابل با ۵۰ گرم مواد از نوع شیشه بازداشت و به زندان طاغذی زابل منتقل شد. قاضی پرونده در اولین جلسات رسیدگی به پرونده حکم حبس ابد برای حسین صادر اما پس از بررسی دوباره به اعدام محکوم شد.

گفته می‌شود که قاضی پرونده پس از صدور حکم اعدام به وی اعلام کرده که باید در پرونده قبلی حکم اعدام صادر می‌شد. مسئولان زندان روز شنبه طی تماسی با خانواده وی اعلام کردند که جهت ملاقات آخر به زندان طاغذی زابل مراجعه کنند و این ملاقات قبل از اجرای حکم انجام شده است.

گفتنی است که برادر زاده آقای یوسف زهی با هویت «حمید یوسف زهی» فرزند محمدنبی در ماه های اخیر در زندان عادل آباد شیراز نیز اعدام شده بود.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در طول سال ۲۰۲۵ دستکم ۱۳۷ مورد اجرای حکم اعدام علیه زندانیان بلوچ در ۲۷ زندان مختلف در ایران ثبت شده که زندان زاهدان با ثبت ۳۴ مورد اعدام، بیشترین تعداد اجرای احکام را داشته است. در این بین، ۹۴ نفر (حدود ۶۸٫۶ درصد) با اتهامات مرتبط با جرائم مواد مخدر، ۳۶ نفر (حدود ۲۶٫۳ درصد) به اتهام قتل، ۴ نفر (حدود ۲٫۹ درصد) به اتهامات سیاسی و عقیدتی، ۲ نفر (حدود ۱٫۵ درصد) به اتهام تجاوز به عنف و ۱ نفر (حدود ۰٫۷ درصد) با اتهامی نامشخص اعدام شده‌اند.

​سحرگاه روز سه‌شنبه ۱ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، حکم اعدام یک زندانی بلوچ به نام «عبدالغفار شهنوازی» ۳۸ ساله، فرزند سلیم، متأهل، دارای یک فرزند و اهل روستای حسین‌آباد از توابع شهرستان تربت‌جام در زندان وکیل‌آباد مشهد اجرا شد. وی در سال ۱۴۰۲ با اتهامات مرتبط با مواد مخدر در مشهد بازداشت و به اعدام محکوم شده بود. مسئولان زندان بدون فراهم کردن امکان آخرین ملاقات وی با خانواده، حکم را اجرا کرده‌اند.

​در گزارشی دیگر، سحرگاه روز یکشنبه ۲۷ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵، حکم اعدام زندانی بلوچ دیگری به نام «حسین براهویی» حدوداً ۲۴ ساله، فرزند علیرضا و اهل زاهدان، به اتهام «قتل» در زندان مرکزی زاهدان به اجرا درآمد. وی حدود پنج سال پیش در پی یک نزاع دسته‌جمعی بازداشت و به قصاص محکوم شده بود. اولیای دم برای اعلام رضایت مبلغ ۱۲ میلیارد تومان درخواست کرده بودند که به دلیل عدم توانایی خانواده در تأمین این مبلغ، حکم وی اجرا شد.

​بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در طول سال ۲۰۲۵، دست‌کم ۱۳۷ مورد اجرای حکم اعدام علیه زندانیان بلوچ در ۲۷ زندان مختلف ایران ثبت شده که زندان زاهدان با ۳۴ مورد، بیشترین تعداد را داشته است. از این میان، ۹۴ نفر (۶۸٫۶٪) با اتهامات مواد مخدر، ۳۶ نفر (۲۶٫۳٪) به اتهام قتل، ۴ نفر (۲٫۹٪) به اتهامات سیاسی و عقیدتی، ۲ نفر (۱٫۵٪) به اتهام تجاوز به عنف و ۱ نفر (۰٫۷٪) با اتهامی نامشخص اعدام شده‌اند.

هویت این زندانی بلوچ، ظاهر گرگیج (شاهوزهی)، حدوداً ۴۰ ساله، فرزند زمان‌خان، متأهل و دارای سه فرزند، اهل زاهدان اعلام شده است.

بر اساس این گزارش، ظاهر گرگیج در سال ۱۴۰۲ با اتهامات مرتبط با مواد مخدر در زاهدان بازداشت و از سوی دادگاه انقلاب به اعدام محکوم شده بود. خانواده وی پیش از اجرای حکم موفق به ملاقات آخر با او شدند و حکم اعدامش بامداد چهارشنبه به اجرا درآمد.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در طول سال ۲۰۲۵، دست‌کم ۱۳۷ مورد اجرای حکم اعدام علیه زندانیان بلوچ در ۲۷ زندان مختلف ایران ثبت شده است که زندان زاهدان با ثبت ۳۴ مورد، بیشترین تعداد اجرای احکام اعدام را به خود اختصاص داده است. از این تعداد، ۹۴ نفر با اتهامات مرتبط با جرائم مواد مخدر، ۳۶ نفر به اتهام قتل، ۴ نفر با اتهامات سیاسی و عقیدتی، ۲ نفر به اتهام تجاوز به عنف و یک نفر با اتهامی نامشخص اعدام شده‌اند.

جزئیات احکام اجرا شده:

• زندان شهاب کرمان: سحرگاه روز یکشنبه ۲۴ خرداد ماه ۱۴۰۵، حکم اعدام «حسین کشانی» (حدوداً ۳۹ ساله، فرزند ابراهیم و ساکن آزادشهر استان گلستان) اجرا شد. وی چند سال قبل در کرمان بازداشت و توسط دادگاه انقلاب این شهر به اعدام محکوم شده بود.
• زندان طاغذی زابل: سحرگاه امروز چهارشنبه ۲۷ خرداد ماه ۱۴۰۵، حکم اعدام «عارف براهویی (عیدوزهی)» (۳۴ ساله، فرزند علم‌خان، متأهل، دارای سه فرزند و اهل زاهدان) به اجرا درآمد. وی در سال ۱۴۰۱ در زابل بازداشت و در دادگاه انقلاب این شهرستان به اعدام محکوم شده بود.
  هر دو زندانی یک روز پیش از اجرای حکم، جهت طی مراحل پایانی به سلول انفرادی (قرنطینه) منتقل شده بودند.

آمار سال گذشته (۲۰۲۵):

بر اساس گزارش سالانه گروه حقوق بشر بلوچستان در طول سال ۲۰۲۵ میلادی دست‌کم ۱۳۷ زندانی بلوچ در ۲۷ زندان مختلف ایران اعدام شده‌اند که زندان زاهدان با ۳۴ مورد، بیشترین سهم را داشته است. تفکیک اتهامات این افراد به شرح زیر است:

• جرائم مواد مخدر: ۹۴ نفر (حدود ۶۸.۶٪)
• قتل عمد: ۳۶ نفر (حدود ۲۶.۳٪)
• اتهامات سیاسی و عقیدتی: ۴ نفر (حدود ۲.۹٪)
• تجاوز به عنف: ۲ نفر (حدود ۱.۵٪)
• اتهام نامشخص: ۱ نفر (حدود ۰.۷٪)

بر اساس گزارش سالانه گروه حقوق بشر بلوچستان در طول سال گذشته میلادی (۲۰۲۵)، دست‌کم ۱۳۷ مورد اجرای حکم اعدام علیه زندانیان بلوچ در ۲۷ زندان مختلف ایران به ثبت رسیده است. بیشترین تعداد اعدام‌ها با ۳۴ مورد در زندان زاهدان رخ داده و جرائم مرتبط با مواد مخدر با ۹۴ مورد (حدود ۶۸.۶ درصد)، بیشترین سهم را در میان اتهامات منجر به اعدام به خود اختصاص داده است.

هویت این زندانی بلوچ، «رشید قنبرزهی»، فرزند عبدالکریم، متاهل و دارای ۶ فرزند و اهل روستای چاه زرد از توابع بخش نصرت آباد شهرستان زاهدان محرز شده است.

به گفته منابع، حاجی رشید در سال ۱۳۹۷ تحت جرائم مرتبط با مواد مخدر توسط نیروهای نظامی در اصفهان بازداشت و از سوی دادگاه انقلاب این شهر به اعدام محکوم شده بود. وی قبل از اجرای حکم، توانسته‌ است آخرین ملاقات خود را با شماری از اعضای نزدیک خانواده‌اش داشته باشد.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در طول سال ۲۰۲۵ دستکم ۱۳۷ مورد اجرای حکم اعدام علیه زندانیان بلوچ در ۲۷ زندان مختلف در ایران ثبت شده که زندان زاهدان با ثبت ۳۴ مورد اعدام، بیشترین تعداد اجرای احکام را داشته است. در این بین، ۹۴ نفر (حدود ۶۸٫۶ درصد) با اتهامات مرتبط با جرائم مواد مخدر، ۳۶ نفر (حدود ۲۶٫۳ درصد) به اتهام قتل، ۴ نفر (حدود ۲٫۹ درصد) به اتهامات سیاسی و عقیدتی، ۲ نفر (حدود ۱٫۵ درصد) به اتهام تجاوز به عنف و ۱ نفر (حدود ۰٫۷ درصد) با اتهامی نامشخص اعدام شده‌اند.

هویت این زندانی بلوچ، «محمدصدیق (عبدالواحد) بلوچی (کبدانی)»، ۵۳ ساله، فرزند نیازمحمد، متأهل و دارای شش فرزند و اهل زاهدان عنوان شده است.

به گفته منابع، محمد صدیق حدود ده سال پیش با اتهامات مرتبط با مواد مخدر توسط نیروهای نظامی در استان فارس بازداشت و سپس در دادگاه انقلاب شیراز به اعدام محکوم شده بود و حکم اعدام وی در حالی انجام شده که به او اجازه انجام آخرین ملاقات با نزدیکان و خانواده‌اش داده نشده است.

منابع افزوده‌اند: مسئولان زندان پس از اجرای حکم با خانواده این شهروند تماس گرفته و آنها را جهت تحویل پیکر وی فراخوانده‌اند. نزدیکان وی خود را به شیراز رسانده و پس از انتقال پیکرش، امروز سه‌شنبه در قبرستان محمدرسول الله واقع در محور مواصلاتی میرجاوه به خاک سپرده‌اند.

پیشتر هویت یکی از زندانیان بلوچ با نام «محمدعثمان (اسلام) دانه‌برچین (نارویی)، ۳۵ ساله فرزند نوروز، متأهل و دارای سه فرزند و اهل ایرانشهر محرز شده بود.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در طول سال ۲۰۲۵ دستکم ۱۳۷ مورد اجرای حکم اعدام علیه زندانیان بلوچ در ۲۷ زندان مختلف در ایران ثبت شده که زندان زاهدان با ثبت ۳۴ مورد اعدام، بیشترین تعداد اجرای احکام را داشته است. در این بین، ۹۴ نفر (حدود ۶۸٫۶ درصد) با اتهامات مرتبط با جرائم مواد مخدر، ۳۶ نفر (حدود ۲۶٫۳ درصد) به اتهام قتل، ۴ نفر (حدود ۲٫۹ درصد) به اتهامات سیاسی و عقیدتی، ۲ نفر (حدود ۱٫۵ درصد) به اتهام تجاوز به عنف و ۱ نفر (حدود ۰٫۷ درصد) با اتهامی نامشخص اعدام شده‌اند.

هویت این زندانی، «سبحان عباسی»، حدودا ۳۶ ساله و اهل شهرستان جیرفت عنوان شده است.

به گفته منابع، این زندانی حدود سه سال پیش به اتهام «قتل» بازداشت شده ولی علیرغم اینکه این حادثه بصورت غیرعمد رخ داده و در طول این مدت نیز خانواده وی برای جلب رضایت شاکی تلاش نموده، نتیجه‌ای حاصل نشده و مسئولان زندان روز یکشنبه ۳ خردادماه وی را به قرنطینه زندان منتقل کرده و دو روز بعد حکم اعدام وی اجرا شده است.

بر اساس داده‌های گردآوری‌شده در طول سال ۲۰۲۵ دستکم ۱۳۷ مورد اجرای حکم اعدام علیه زندانیان بلوچ در ۲۷ زندان مختلف در ایران ثبت شده که زندان زاهدان با ثبت ۳۴ مورد اعدام، بیشترین تعداد اجرای احکام را داشته است. در این بین، ۹۴ نفر (حدود ۶۸٫۶ درصد) با اتهامات مرتبط با جرائم مواد مخدر، ۳۶ نفر (حدود ۲۶٫۳ درصد) به اتهام قتل، ۴ نفر (حدود ۲٫۹ درصد) به اتهامات سیاسی و عقیدتی، ۲ نفر (حدود ۱٫۵ درصد) به اتهام تجاوز به عنف و ۱ نفر (حدود ۰٫۷ درصد) با اتهامی نامشخص اعدام شده‌اند.