گروه حقوق بشر بلوچستان از اعدام دست‌کم ۱۷ زندانی بلوچ در زندان‌های مختلف جمهوری اسلامی ایران طی بازه زمانی شش روزه خبر می‌دهد. این اعدام‌ها بدون اطلاع‌رسانی عمومی و در مواردی بدون اجازه ملاقات آخر با خانواده‌ها انجام شده‌اند.

براساس اطلاعات مستند به‌دست‌آمده، این افراد در فاصله روزهای سه‌شنبه ۱۹ فروردین تا یک‌شنبه ۲۴ فروردین ۱۴۰۴ در زندان‌های وکیل‌آباد مشهد، گناباد، شاهرود، ایرانشهر و زندان مرکزی زاهدان اعدام شده‌اند. نگرانی‌ها درباره نبود شفافیت قضایی، ابهام در روند دادرسی، محدودیت دسترسی به وکیل و احتمال نقض حق دادرسی عادلانه در خصوص این موارد بسیار جدی است.

از مجموع اعدام‌شدگان، سه نفر با اتهامات سیاسی و امنیتی، هشت نفر با اتهامات مرتبط با جرایم مواد مخدر و شش نفر با اتهام قتل مواجه بودند.

اسامی و جزئیات اعدام‌شدگان به تفکیک تاریخ و محل اجرای حکم به شرح زیر است:

سه‌شنبه ۱۹ فروردین ۱۴۰۴ – زندان وکیل‌آباد مشهد

۱. عبدالحکیم گرگیج

۲. عبدالرحمن گرگیج

۳. تاج‌محمد خرمالی

(اتهامات سیاسی و امنیتی – اعدام بدون ملاقات آخر و اطلاع خانواده)

۴. امیراحمد ثنایی مزارزهی (اتهامات مواد مخدر)

چهارشنبه ۲۰ فروردین ۱۴۰۴

 • زندان‌های گناباد و شاهرود:

۵. اسماعیل دهمرده

۶. یونس کرد (نارویی)

۷. غلامرضا پرداخته (گرگیج)

(اتهامات مواد مخدر)

 • زندان وکیل‌آباد مشهد:

۸. سجاد براهویی (اتهام قتل)

پنج‌شنبه ۲۱ فروردین ۱۴۰۴ – زندان ایرانشهر

۹. احسان بامری

۱۰. یاسین بامری

(اتهام قتل)

شنبه ۲۳ فروردین ۱۴۰۴ – زندان مرکزی زاهدان

۱۱. بشیر احمد ریگی (محمدانی)

۱۲. مجید لجه‌ای

۱۳. رامین (رحمت‌الله) عالی‌زهی

۱۴. داوود باجی‌زهی (شاهوزهی)

(اتهامات مواد مخدر – بشیر احمد ریگی بدون ملاقات آخر اعدام شد)

یک‌شنبه ۲۴ فروردین ۱۴۰۴ – زندان مرکزی زاهدان

۱۵. الله‌نظر گرگیج

۱۶. عبدالسلام بلوچ مشکنتی (آهورانی)

۱۷. هویت مشخص نشده

(اتهام قتل)

گروه حقوق بشر بلوچستان با ابراز نگرانی عمیق نسبت به افزایش تعداد اعدام‌ها در روزهای آتی، از نهادهای حقوق بشری بین‌المللی، گزارشگران ویژه سازمان ملل و جامعه جهانی می‌خواهد به این روند غیرشفاف، ناعادلانه و هدفمند علیه اقلیت‌های قومی توجه فوری نشان دهند و برای توقف فوری این اعدام‌ها اقدام کنند.

نقض دادرسی عادلانه و شکنجه برای اخذ اعتراف

این گزارش تأکید دارد که بسیاری از اعدام‌شدگان بلوچ بدون محاکمه عادلانه و با نقض اصول دادرسی به دار آویخته شده‌اند. در بسیاری از موارد، متهمان از داشتن وکیل مستقل محروم بوده، تحت شکنجه مجبور به اعتراف شده‌اند و دادگاه‌ها بدون ارائه شواهد کافی، احکام اعدام را صادر کرده‌اند.

خانواده‌های برخی از اعدام‌شدگان در گفتگو با شبکه BHRG اعلام کرده‌اند که بستگانشان در دادگاه *اتهامات را رد کرده‌اند، اما *قضات بدون بررسی دقیق پرونده، حکم اعدام صادر کرده‌اند.

آمار اعدام‌ها در شهرهای مختلف

بررسی‌ها نشان می‌دهد که بالاترین میزان اعدام‌ها در زاهدان، یزد و بیرجند ثبت شده است:

• زاهدان: ۲۷ مورد
• یزد: ۱۴ مورد
• بیرجند: ۱۳ مورد

از میان ۱۱۱ فرد اعدام‌شده در سال ۲۰۲۴:

• ۸۳ نفر (۷۴.۸٪) به اتهام جرایم مرتبط با مواد مخدر
• ۲۵ نفر (۲۲.۵٪) به اتهام قتل (قصاص)
• ۳ نفر (۲.۷٪) با اتهاماتی نامشخص اعدام شده‌اند

علاوه بر این، حداقل دو نفر از اعدام‌شدگان فاقد مدارک هویتی مانند شناسنامه بوده‌اند و یک نفر دارای بیماری روانی و کارت قرمز پزشکی بوده است.

افزایش چشمگیر اعدام‌ها در ماه‌های پایانی سال

آمارها نشان می‌دهد که در *سه‌ماهه پایانی سال ۲۰۲۴، اعدام‌ها به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. *۵۱ مورد اعدام در این دوره ثبت شده که دسامبر با ۲۲ مورد، مرگبارترین ماه برای شهروندان بلوچ بوده است.

توزیع اعدام‌ها در ماه‌های پایانی سال:

• سپتامبر: ۱۴ اعدام
• اکتبر: ۱۳ اعدام
• نوامبر: ۱۶ اعدام
• دسامبر: ۲۲ اعدام

بلوچ‌ها؛ قربانیان تبعیض سیستماتیک و اعدام‌های گسترده

با وجود اینکه بلوچ‌ها تنها ۵ درصد از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند، اما ۳۰ درصد از کل اعدام‌های کشور متعلق به آنان است. این آمار نشان‌دهنده تبعیض سیستماتیک و استفاده از مجازات اعدام به‌عنوان ابزاری برای سرکوب این اقلیت قومی است.

گروه حقوق بشر بلوچستان (BHRG) در پایان این گزارش، ضمن محکوم کردن روند *اعدام‌های ناعادلانه، از نهادهای بین‌المللی خواسته است که برای توقف فوری این احکام اقدام کرده و وضعیت *وخیم حقوق بشر در ایران را مورد بررسی قرار دهند.

هویت این زندانی “احمد ساسولی”، ۲۸ ساله، فرزند صفر، متأهل و دارای یک فرزند اعلام شده است. وی اهل روستای غلامعلی ساسولی در شهرستان زابل بوده است.

براساس اطلاعات موجود، احمد ساسولی حدود پنج سال پیش در شهرستان اردکان استان یزد به اتهامات مرتبط با مواد مخدر بازداشت شد و از سوی دادگاه انقلاب این شهر به اعدام محکوم گردید. او روز دوشنبه ۱۸ دی‌ماه جهت اجرای حکم به سلول انفرادی در زندان مرکزی یزد منتقل شد.

گزارش‌ها حاکی از آن است که در سال ۲۰۲۳، دست‌کم ۱۸۴ زندانی بلوچ در ۲۶ شهر مختلف ایران اعدام شده‌اند. بیشترین موارد اعدام در زندان‌های زاهدان (۵۴ مورد) و بیرجند (۳۱ مورد) گزارش شده است. در میان اعدام‌شدگان، دست‌کم چهار زن نیز وجود داشته‌اند.

1. محمدوزیر رودینی، ۴۵ ساله، متأهل و دارای چهار فرزند، اهل زاهدان، بدون شناسنامه.
2. علیرضا گله‌بچه، ۳۷ ساله، متأهل و دارای سه فرزند، اهل زابل.
3. الیاس تردست (شاهوزهی)، معروف به ایلیا، ۲۲ ساله، فرزند جهانگیر، اهل زاهدان.
4. یعقوب براهویی مقدم، متأهل و دارای فرزند، اهل روستای سفیدآبه، شهرستان نیمروز.
5. محمدعلی خارکوهی (براهویی)، ۳۶ ساله، متأهل و دارای فرزند، اهل زاهدان.
6. رضا خارکوهی (براهویی)، ۴۳ ساله، متأهل و دارای چهار فرزند (برادر محمدعلی).
7. عبدالباسط توتازهی، ۳۸ ساله، متأهل و دارای دو فرزند، اهل روستای گراغه، نصرت‌آباد زاهدان.
8. عبدالناصر توتازهی، ۳۸ ساله، متأهل و دارای هشت فرزند، اهل روستای چاه رحمان، نصرت‌آباد زاهدان.
9. نعمت‌الله توتازهی، ۳۳ ساله، متأهل، اهل زاهدان.

این شهروندان بلوچ در شرایطی اعدام شده‌اند که گزارش‌های متعددی از نقض اصول دادرسی عادلانه در پرونده‌های آنان منتشر شده است. زندانیان بلوچ، از جمله اعدام‌شدگان امروز، غالباً از دسترسی به وکلای مستقل محروم بوده‌اند و روند قضایی آنان شفافیت لازم را نداشته است.

بر اساس گزارش‌ها، در سال ۲۰۲۳ دست‌کم ۱۸۴ شهروند بلوچ در ۲۶ شهر مختلف ایران اعدام شده‌اند. زندان زاهدان با ۵۴ مورد و زندان بیرجند با ۳۱ مورد، بیشترین آمار اعدام شهروندان بلوچ را به خود اختصاص داده‌اند. در میان اعدام‌شدگان، حداقل چهار زن نیز حضور داشته‌اند.

اعدام گسترده شهروندان بلوچ، همراه با محرومیت‌های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی تحمیل‌شده بر این جامعه، نقض آشکار اصول اولیه حقوق بشر و کرامت انسانی است.

در سال ۲۰۲۳، دستکم ۱۸۴ زندانی بلوچ در شهرهای مختلف ایران اعدام شده‌اند که زندان‌های زاهدان و بیرجند بیشترین آمار را به خود اختصاص داده‌اند.

هویت یکی از سه زندانی، “پرویز براهویی”، حدوداً ۲۸ ساله، فرزند شریف و اهل زاهدان عنوان شده است.

پرویز در سال ۱۴۰۱ در شهرستان بیرجند توسط نیروهای نظامی بازداشت و پس از مدت کوتاهی از سوی دادگاه انقلاب این شهر به اعدام محکوم شده بود. وی در تاریخ ۲۶ آبان ماه جهت اجرای حکم به قرنطینه (سلول انفرادی) منتقل شد و مسئولان زندان به او اجازه ملاقات آخر با خانواده را ندادند.

برخی گزارش‌ها از اعدام دست‌کم دو شهروند دیگر به همراه پرویز با اتهاماتی مرتبط با مواد مخدر حکایت دارند، اما هویت این افراد تا زمان تنظیم این خبر مشخص نشده است.

لازم به ذکر است که در سال ۲۰۲۳ دست‌کم ۱۸۴ زندانی بلوچ با اتهامات گوناگون در ۲۶ شهر مختلف ایران اعدام شده‌اند که زندان‌های زاهدان با ۵۴ و بیرجند با ۳۱ مورد، بیشترین تعداد اجرای این حکم غیرانسانی را داشته‌اند. در بین این زندانیان، حداقل چهار زن نیز وجود داشته است.

هویت زندانیان بلوچ اعدام شده

عبدالله شهنوازی (حمزه زاروزهی)، ۴۵ ساله، فرزند عبدالغفور، متاهل و دارای چهار فرزند، اهل زاهدان.
خلیل نهتانی، ۳۵ ساله، فرزند موسی، دارای سه فرزند، اهل زاهدان.

عبدالله شهنوازی در سال ۱۴۰۰ به اتهامات مرتبط با مواد مخدر در تهران توسط نیروهای نظامی بازداشت و دو سال پیش از سوی دادگاه انقلاب به اعدام محکوم شده بود. حکم اعدام وی بدون دیدار و ملاقات آخر با خانواده اجرا شد. وی همراه با شش زندانی دیگر، که دو تن از آنان زندانیان زن بودند، برای اجرای حکم به سلول انفرادی منتقل و پس از تماس تلفنی و خداحافظی با خانواده، اعدام شد.

اعدام خلیل نهتانی

خلیل نهتانی نیز حدود سه سال پیش به اتهام قتل در تهران بازداشت و در دادگاه محکوم به اعدام شد. وی پس از آخرین ملاقات و دیدار با خانواده، اعدام گردید.

وضعیت اعدام در ایران

بر اساس گزارش‌های موجود، در سال ۲۰۲۳ دست‌کم ۱۸۴ زندانی بلوچ با اتهامات گوناگون در ۲۶ شهر مختلف ایران اعدام شده‌اند. از این تعداد، زندان‌های زاهدان با ۵۴ مورد و بیرجند با ۳۱ مورد، بیشترین تعداد اجرای حکم اعدام را داشته‌اند. همچنین، در بین این زندانیان، حداقل چهار زن نیز وجود داشته‌اند.

این گزارش نشان‌دهنده وضعیت بحرانی حقوق بشر در ایران و افزایش موارد اعدام در سال‌های اخیر است. جامعه بین‌المللی و نهادهای حقوق بشری باید توجه بیشتری به این مسئله نشان دهند و برای توقف این روند تلاش کنند.

تداوم و روند نگران‌کننده اعدام‌ها نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی ایران همچنان از مجازات سلب حیات برای برخی متهمان در زندان‌ها استفاده می‌کند که این امر نگرانی‌های جدی در مورد نقض حقوق بشر برای شهروندان بلوچ به وجود آورده است.

در نیمه اول سال ۲۰۲۴، دست‌کم ۳۰ شهروند بلوچ در چهارده شهر مختلف ایران اعدام شده‌اند. این آمار تنها شامل مواردی است که پژوهشگران و فعالان حقوق بشری بلوچ موفق به جمع‌آوری آن‌ها از طریق تحقیقات میدانی و ارتباط با نزدیکان افراد اعدام‌شده در نقاط مختلف بلوچستان شده‌اند. با توجه به عدم اجازه فعالیت مستقل سازمان‌های حقوق بشری در داخل بلوچستان و تهدید خانواده‌های اعدامیان توسط نهادهای امنیتی برای رسانه‌ای نکردن اخبار، مسلماً تعداد واقعی اعدام‌ها بیشتر از آن چیزی است که احراز هویت شده‌اند.

این گزارش نمایانگر وضعیت بحرانی حقوق بشر در بلوچستان است و نیاز فوری به مداخله بین‌المللی و فشار بر دولت ایران برای پایان دادن به این اعدام‌ها و احترام به حقوق بشر را برجسته می‌کند. افزایش نگران‌کننده اعدام‌ها در بلوچستان نیازمند توجه جدی جامعه بین‌المللی و سازمان‌های حقوق بشری است. حمایت و حفاظت از حقوق شهروندان بلوچ و مبارزه برای پایان دادن به نقض حقوق بشر در این منطقه، باید در اولویت قرار گیرد. ادامه این روند، تنها به تعمیق بحران حقوق بشر در ایران خواهد انجامید.

گروه حقوق بشر بلوچستان بر این باور است که تنها از طریق توجه و مداخله جدی جامعه بین‌المللی، می‌توان به بهبود وضعیت حقوق بشر در بلوچستان و پایان دادن به نقض‌های گسترده و سیستماتیک حقوق بشر در این منطقه دست یافت.

لیست اعدام شدگان و مشخصات آنها

_________________________________________________

نظام دهمرده

• سن: ۴۸ سال
• پدر: بازمحمد
• محل دستگیری: زاهدان
• تاریخ: ۱۱ ژانویه ۲۰۲۴
• جرم: قاچاق مواد مخدر
• محل اعدام: یزد

حسن گرگیج

• سن: ۲۳ سال
• پدر: حنیف
• محل دستگیری: زاهدان
• تاریخ: ۲۰ ژانویه ۲۰۲۴
• جرم: قتل
• محل اعدام: زاهدان
• مسعود ریگی
• سن: ۲۴ سال
• پدر: ابوالعزیز
• محل دستگیری: زاهدان
• تاریخ: ۲۲ ژانویه ۲۰۲۴
• جرم: قتل
• محل اعدام: زاهدان

عارف اسحاق‌زهی

• سن: ۲۴ سال
• پدر: ظاهر
• محل دستگیری: زابل
• تاریخ: ۲۸ ژانویه ۲۰۲۴
• جرم: قاچاق مواد مخدر
• محل اعدام: بیرجند

آصف اسحاق‌زهی

• سن: ۳۰ سال
• پدر: ظاهر
• محل دستگیری: زابل
• تاریخ: ۲۸ ژانویه ۲۰۲۴
• جرم: قاچاق مواد مخدر
• محل اعدام: بیرجند

میلاد گلاوی

• سن: ۲۹ سال
• محل دستگیری: زابل
• تاریخ: ۳ مارس ۲۰۲۴
• جرم: قتل
• محل اعدام: خاش

فرشاد رخشانی

• سن: ۲۵ سال
• پدر: سید احمد
• محل دستگیری: روستای دهنه، گلستان
• تاریخ: ۶ مارس ۲۰۲۴
• جرم: قتل
• محل اعدام: گنبدکاووس
• حمید گرگیج
• سن: ۴۴ سال
• پدر: ابراهیم
• محل دستگیری: زهک
• تاریخ: ۷ مارس ۲۰۲۴
• جرم: قاچاق مواد مخدر
• محل اعدام: قزوین
• سعید جدگال
• سن: ۳۰ سال
• پدر: لالمحمد
• محل دستگیری: دشتیاری
• تاریخ: ۲۱ آوریل ۲۰۲۴
• جرم: قاچاق مواد مخدر
• محل اعدام: چابهار

محمد انجم‌روز
– سن: ۳۳ سال
– پدر: مولابخش
– محل دستگیری: دشتیاری
– تاریخ: ۲۱ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: چابهار

احمدرضا میری

– سن: ۳۴ سال
– پدر: محمد
– محل دستگیری: زابل
– تاریخ: ۲۱ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: کرمان

شمس‌الدین کاشانی
– سن: ۵۳ سال
– محل دستگیری: مشخص نشده
– تاریخ: ۲۱ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: کرمان

شوکت شاهبخش
– سن: مشخص نشده
– محل دستگیری: زاهدان
– تاریخ: ۲۱ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: کرمان

نامشخص
– سن: مشخص نشده
– محل دستگیری: مشخص نشده
– تاریخ: ۲۱ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: کرمان

راشد بلوچ
– سن: ۳۵ سال
– پدر: عبدالوحد
– محل دستگیری: سراوان
– تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قتل
– محل اعدام: بندرعباس

منصور ناروئی
– سن: ۳۶ سال
– پدر: ملکشاه
– محل دستگیری: گالیکش، گلستان
– تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قتل
– محل اعدام: گنبدکاووس

نامشخص
– سن: مشخص نشده
– محل دستگیری: زاهدان
– تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: مشخص نشده
– محل اعدام: قائن

نامشخص (براهوئی)
– سن: مشخص نشده
– محل دستگیری: مشهد
– تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: مشخص نشده
– محل اعدام: قائن

محسن کرمی
– سن: ۲۷ سال
– پدر: آقاگل
– محل دستگیری: فاضل‌آباد، گلستان
– تاریخ: ۲۸ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: قائن

نامشخص
– سن: مشخص نشده
– محل دستگیری: مشخص نشده
– تاریخ: ۲۹ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: اصفهان

نامشخص
– سن: مشخص نشده
– محل دستگیری: مشخص نشده
– تاریخ: ۲۹ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: اصفهان
نامشخص
– سن: مشخص نشده
– محل دستگیری: مشخص نشده
– تاریخ: ۲۹ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: اصفهان

دین‌محمد میرخانی
– سن: مشخص نشده
– پدر: محمد
– محل دستگیری: ایرانشهر
– تاریخ: ۲۹ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: اصفهان

محمد شاهبخش دانا
– سن: ۲۲ سال
– محل دستگیری: زاهدان
– تاریخ: ۳۰ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: بیرجند

علیرضا سرگلزائی
– سن: ۲۵ سال
– پدر: غلام‌نبی
– محل دستگیری: زاهدان
– تاریخ: ۳۰ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: مشهد

محمود منگلی
– سن: ۴۲ سال
– پدر: شادی
– محل دستگیری: خراسان رضوی
– تاریخ: ۳۰ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: بیرجند

مهدی اشتراک شهرستانک
– سن: ۴۰ سال
– پدر: ابراهیم
– محل دستگیری: زهک
– تاریخ: ۳۰ آوریل ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: بیرجند

عبدالله اوزبگ‌زهی
– سن: ۳۶ سال
– پدر: عبدالرحمان
– محل دستگیری: زاهدان
– تاریخ: ۸ می ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: کهنوج

خلیل‌الله براهوئی (خدابخش هوتی)
– سن: ۳۷ سال
– محل دستگیری: خاش
– تاریخ: ۸ می ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: کهنوج

سامان ملک‌زهی
– سن: ۲۸ سال
– پدر: خدامراد
– محل دستگیری: فهرج
– تاریخ: ۱۱ می ۲۰۲۴
– جرم: قاچاق مواد مخدر
– محل اعدام: بم

بنا به این گزارش در مجموع یک‌هزار و ۱۵۳ اعدام در سال ۲۰۲۳ صورت گرفت که شامل هزاران اعدام که گمان می‌رود در چین انجام شده است نمی‌شود و این نشان‌دهنده افزایش بیش از ۳۰ درصدی اعدام‌ها نسبت به سال ۲۰۲۲ است.

به‌ گفته عفو بین‌الملل، در سال ۲۰۲۳ «اوج عظیم اعدام‌های ثبت‌شده در درجه نخست مربوط به ایران بود».
انیس (اگنس) کالامار، دبیرکل عفو بین‌الملل در این‌باره گفت: مقامات ایرانی بی‌اعتنایی کامل به جان انسان‌ها نشان دادند و اعدام‌ها را برای جرایم مرتبط با مواد مخدر تشدید کردند که بیشتر بر تأثیر تبعیض‌ آمیز مجازات اعدام بر حاشیه‌نشین‌ترین و فقیرترین اقشار ایران تأکید داشت.

بر اساس آمار عفو بین‌الملل پنج کشور با بیشترین شمار اعدام‌ها در سال ۲۰۲۳ عبارتند از چین، ایران، عربستان سعودی، سومالی و آمریکا. ایران (با حداقل ۸۵۳ اعدام) به‌تنهایی ۷۴ درصد از اعدام‌های ثبت‌شده در این سال را به خود اختصاص داده است. پس از ایران، عربستان سعودی با ۱۷۲ اعدام و ۱۵ درصد از اعدام‌های ثبت‌شده در رتبه دوم قرار دارد. همچنین سومالی با حداقل ۳۸ اعدام و ایالات متحده آمریکا با ۲۴ اعدام در سال ۲۰۲۳ تعداد فزاینده‌ای از اعدام‌ها را انجام دادند.

در خاورمیانه، ایران، عربستان سعودی و عراق سه کشور اول اعدام‌کننده در سال ۲۰۲۳ بودند. این کشورها ۹۷ درصد از کل اعدام‌های ثبت‌شده در خاورمیانه را به خود اختصاص دادند: ایران ۸۰ درصد، عربستان سعودی ۱۶ درصد و عراق یک درصد.

عفو بین‌الملل در گزارش خود آورده است که در ایران، مقامات جمهوری اسلامی با اجرای اعدام در سراسر کشور، «استفاده از مجازات اعدام را برای القای ترس در مردم و کنترل بیشتر خود بر قدرت تشدید کردند». در سال ۲۰۲۳ دست‌کم ۸۵۳ نفر در ایران اعدام شدند که نشان‌دهنده افزایش ۴۸ درصدی نسبت به ۵۷۶ نفر در سال ۲۰۲۲ است.

این اعدام‌ها به طور نامتناسبی بر اقلیت قومی [ملی] بلوچ ایران که ۲۰ درصد اعدام‌های ثبت شده را تشکیل می‌دهند تأثیر گذاشت، در حالی‌که حدود پنج درصد از جمعیت ایران را تشکیل می‌دهند. حداقل ۲۴ زن و حداقل پنج نفر که در زمان جنایت کودک بودند در ایران اعدام شدند.

لازم به ذکر است که در سال ٢٠٢٣ دستکم ١٨۴ زندانی بلوچ با اتهامات گوناگون در ٢۶ شهر مختلف ایران که زندان‌های زاهدان با ۵۴ و بیرجند با ٣١ مورد بیشترین تعداد اجرای حکم غیرانسانی اعدام را داشته‌اند، اعدام گشته‌ که در بین این زندانیان حداقل چهار زن نیز وجود دارد.

جاوید رحمان در گزارش نهایی خود وضعیت حقوق بشر در ایران را «به شدت نگران‌کننده» خواند و از افزایش ۴۳ درصدی صدور و اعمال مجازات اعدام در سال ۲۰۲۳ در ایران خبر داد.

وی گفت: «با وجود نگرانی‌های جدی که از سوی من و جامعه بین‌المللی ابراز شده، اعدام کودکان در ایران ادامه یافته و دستکم یک اعدام در سال ۲۰۲۳ گزارش شده است. یکی از بالاترین نرخ‌های اعدام زنان در این کشور ثبت شده است که دستکم ۲۲ زن در سال ۲۰۲۳ اعدام شده‌اند.»

گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل درباره ایران همچنین در گزارش خود با اشاره صریح به احکام صادره غیرقانونی علیه شهروندان، اعمال شکنجه در زندان‌ها، محرومیت زندانیان از دسترسی به وکیل از اقدامات تحدیدی دستگاه قضایی در ایران علیه شهروندان گفته است.

وضعیت اقلیت‌های ملی و مذهبی، فعالان و کنشگران حقوق بشری، سیاسی، مدنی و کارگری و زنان در ایران نیز از سوی جاوید رحمان وخیم و بحرانی خوانده شده است. وی در مورد اعدام شهروندان بلوچ و کورد با اتهامات مرتبط با مواد مخدر و امنیتی_سیاسی و همچنین از کشتار فراقانونی سوختبران بلوچ و کولبران کورد توسط جمهوری اسلامی ایران ابراز نگرانی کرده است.

در این گزارش محدودیت‌های تحمیلی علیه زنان در ایران صراحتا «آپارتاید جنسیتی» خوانده شده و «قوانین حجاب اجباری» و همچنین «سرکوب مداوم، تبعیض و استفاده از روش‌های پلیسی بیشتر سرکوب‌گر و خشن علیه دختران و زنان مخالف حجاب اجباری» از جمله نشانه‌های این آپارتاید جنسیتی معرفی شده است.