فعالان حقوق بشر بلوچ از نخستین دقایق کشتار معترضین جمعه خونین زاهدان و پس از آن خاش شمار کشته شدگان این واقعه را گردآوری کرده و با جمع کردن تصاویر آن تا حدودی این وقایع را مستند کرده‌اند. بر اساس این آمار در دو واقعه زاهدان و خاش مجموعا 121 نفر از شهروندان بلوچ کشته شده اند.

مختصری از واقعه جمعه خونین زاهدان

پس از حدود یک هفته از کشته شدن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد استان سیستان و بلوچستان نیز وارد صحنه اعتراضات شداما نحوه آغاز شدن اعتراضات در استان سیستان و بلوچستان نسبت به دیگر نقاط کشور متفاوت بود. شهروندان بلوچ نسبت به تجاوزفرمانده انتظامی چابهار سرهنگ کوچکزایی که خبر آن برای اولین بار توسط خبرگزاری حال وش در تاریخ 25 شهریور 1401 منتشرشده بود به شدت عصبانی بودند. خشم مردم زمانی شدت گرفت که مسئولین حکومت نسبت به آن به جای بررسی موضوع مطرح شده درکمترین زمان ممکن آن را انکار کردند.

نهایتا “مولوی حافظ عبدالغفار نقشبندی” امام جمعه موقت راسک پس از ملاقات حضوری با این قربانی نوجوان تجاوز، با انتشار یک بیانیه در تاریخ 4 مهرماه خبر تجاوز به این دختر توسط فرمانده انتظامی را تائید کرد و خواستار اشد مجازات برای او شد.

پس از تائید این خبر برای نخستین بار شهر چابهار شاهد تظاهرات گسترده مردمی بود که خواستار مجازات سرهنگ ابراهیم کوچکزایی بودند. این تظاهرات به شدت گسترش پیدا کرد و در تاریخ 8 مهرماه تعدادی از نمازگزاران زاهدان نیز پس از برگزاری نماز جمعه درمصلی زاهدان در مقابل کلانتری 11 این شهر که در جنب محل برگزاری نماز جمعه اهل سنت است تجمع کردند و تعدادی به سمت این کلانتری سنگ پرتاب کردند. پس از این اقدام نیروهای نظامی معترضان و کسانی که در داخل مصلی در حال نماز بودند را از جهات مختلف مورد هدف تیراندازی قرار دادند که در نتیجه این تیراندازی تعداد بسیاری از نمازگزاران و معترضان کشته شدند. این تظاهرات اما به سرعت به محله های مختلف شهر زاهدان گسترش پیدا کرد و تعداد بسیار زیادی در نقاط مختلف شهر زاهدان از جمله در اطراف مسجد جامع اهل سنت مکی توسط ماموران کشته شدند.

پس از این واقعه اعتراضات در شهرهای مختلف بلوچستان گسترش پیدا کرد در یک رویداد مشابه که در اعتراض به کشتار مردم زاهدان در تاریخ 13 آبان پس از برگزاری نماز جمعه در شهر خاش رخ داده بود که در این واقعه حدود 18 تن از مردم معترض شهر خاش توسط نیروهای نظامی کشته شدند.

تائید دیر هنگام اشتباه حکومت توسط مسئولین

پس از انکار مسئولین و فرافکنی آنها نهایتا مصطفی محامی نماینده ولی فقیه در استان سیستان و بلوچستان در تاریخ 28 بهمن در یک برنامه تلویزیونی شبکه هامون ضمن تائید تجاوز از سوی فرمانده انتظامی چابهار و قتل عام بدون دلیل مردم زاهدان و همچنین فرافکنی و دروغگویی مسئولین پس از واقعه جمعه خونین تلاش کرد این موارد را به عملکرد چند مسئول فرد نظامی تقلیل بدهد. اما تلاش او با واکنش خطیبان و مردم بلوچ مواجه شد و نتیجه معکوس داد.

تبدیل جمعه خونین به رسم جمعه های اعتراضی

مسئولین حکومتی پس از رخ دادن فاجعه جمعه خونین زاهدان روایتهای خلاف واقعی را مطرح کردند که باعث واکنش مولوی عبدالحمید، امام جمعه اهل سنت زاهدان شد. این روحانی بلوچ پس از رخ دادن کشتار مردم به شکل وسیعی بر علیه حکومت اعتراض کرد. پس از سخنان اعتراضی مولوی عبدالحمید و تکرار آنها در خطبه جمعه های بعدی، در سومین جمعه پس از رخ دادن جمعه خونین یعنی در تاریخ 29 مهرماه پس از برگزاری نماز جمعه بر علیه حکومت راهپیمایی اعتراضی برگزار کردند. این اعتراضات تا جمعه 15 اردیبهشت 1402 (زمان نگارش گزارش) همچنان ادامه داشته است و در طول این مدت این اعتراضات به عنوان یک سنت اعتراضی مبدل شده است.

لیست کشته شدگان جمعه های خونین زاهدان و خاش در دو لینک زیر در دسترس میباشد.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، روز چهارشنبه ٢ فروردین ماه ١۴٠٢، نماینده جمهوری اسلامی سخنرانی خانم “صباح بندویی”، نماینده گروه حقوق بشر بلوچستان گزارش نقض حقوق بشر در بلوچستان توسط جمهوری اسلامی قطع کرد.

در نشست شورای حقوق بشر در ژنو که با حضور نمایندگان مختلف سازمان های حقوق بشری برگزار شد و صباح بندویی گزارشی از وضعیت کشتار و قتل عام مردم در شهرهای زاهدان و خاش در مهر ماه و آبان ماه ۱۴۰۱، بازداشت ها، سرکوب شهروندان بلوچ، احکام غیرانسانی اعدام و… ارائه داد.

گفتنی است که اخیرا، جاوید رحمان، گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل در امور ایران، در تازه‌ترین گزارش خود به شورای حقوق بشر سازمان ملل، با مستند کردن دستگیری‌‌های خودسرانه، اعدام‌ها، دادگاه‌های نمایشی، شکنجه و رفتارنامناسب با معترضان در ایران، از مقامات جمهوری اسلامی خواسته بود تا تمامی این رفتارها را متوقف کن

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، روز سه شنبه ۱۵ آذر ماه ۱۴۰۱، یک شهروند بلوچ توسط نیروهای اطلاعات سپاه در منزلش در شهر زاهدان بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد.

هویت این شهروند بلوچ «زکریا جمالزهی» ۲۵ ساله ساکن زاهدان عنوان شده است.

بر اساس این گزارش، نیروهای اطلاعات سپاه با لباس شخصی پس از یورش ناگهانی، بدون نشان دادن حکم قضایی وارد منزل شده و زکریا را بازداشت کرده اند.

گفتنی است که نیروهای امنیتی هیچگونه توضیحی برای بازداشت زکریا نداده‌اند و ورود آنها به منزل باعث ایجاد رعب و وحشت بین اعضای خانواده اش شده است.

لازم به ذکر است که در پی اعتراضات و اعتصابات سراسری در بلوچستان بسیاری از شهروندان بلوچ توسط نیروهای امنیتی و نظامی بازداشت شده اند که از سرنوشت بسیاری از آنها اطلاعی در دست نیست.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، دو شهروند بلوچ که در روز شنبه ۹ مهر ماه ۱۴۰۱، در محل ایست و بازرسی راهنمایی و رانندگی خروجی شهر زاهدان توسط نیروهای اداره اطلاعات زاهدان بازداشت شده بودند، خانواده هایشان همچنان بعد از گذشت ۶۵ روز در بی‌خبری کامل بسر می‌برند.

هویت این دو شهروند «حسین کاشانی» ۲۹ ساله، فرزند عنایت و «سعید کاشانی» هر دو ساکن منطقه کریم آباد زاهدان عنوان شده است.

گفته می شود حسین و سعید که از دوستان صمیمی خدانور لجه ای بودند، در حالی که قصد عزیمت به گوهرکوه خاش را داشتند در ایست بازرسی خروجی زاهدان توسط نیروهای اطلاعات بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شده اند.

به گفته یکی از شاهدان عینی در محوطه دادگستری زاهدان، حسین و سعید مشاهده شده اند که بسیار شکنجه شده و ناخن های دست و پا حسین را در زیر شکنجه کشیده بودند، طوری که نمی توانسته روی پاهایش بایستد.

یه منبع مطلع گفت: حسین تحت فشار و شکنجه قرار دارد تا وادار به اعترافات اجباری مورد نظر نیروهای امنیتی بشود.

حسین و سعید همچنان در بازداشتگاه اداره اطلاعات بسر می‌برند و از وضعیت شان اطلاعی در دست نیست.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، شامگاه شنبه ١٢ آذر ماه ۱۴۰۱، یک دانشجوی بلوچ توسط نیروهای اطلاعات سپاه در شهر چابهار بازداشت شده است.

هویت این شهروند بلوچ، “شهاب ریگی”٫ فرزند محمود و دانشجوی رشته مهندسی کشتی سازی دانشگاه دریانوردی چابهار عنوان شده است.

گفته می شود آقای ریگی از مقابل دانشگاه توسط ماموران اطلاعات سپاه بازداشت و به یکی از بازداشتگاهای این نهاد در شهر چابهار منتقل شده است.

به گفته یک منبع مطلع، «آقای ریگی در بازداشتگاه اطلاعات سپاه مورد ضرب و شتم قرار گرفته و دست راست وی شکسته است.»

این منبع افزود: “امروز دوشنبه ۱۴ آذر ماه، قرار بود که دادگاه شهاب برگزار شود اما بدون دلیل و اطلاع به خانواده وی، لغو شده است.”

با پیگیری خانواده، نیروهای اطلاعات سپاه از انتقال وی به زاهدان خبر داده و اتهام وی را «لیدری اعتراضات» اعلام کردند.

به گفته یکی از دانشجویان، شهاب در اعتراضات شرکت نداشته و تنها در تاریخ ۸ آبان ماه ۱۴۰۱ در تریبون آزادی که با حضور مسئولین دانشگاه برگزار شده، مشکلات دانشگاه و مطالبات دانشجویان را بیان کرده است.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، روز جمعه ۱۱ آذر ۱۴۰۱، یک شهروند بلوچ توسط نیروهای امنیتی در زاهدان بازداشت و به مکان نامعلومی انتقال داده شده است.

هویت این شهروندبلوچ «زکریا سنجرانی»، ۱۸ ساله، فرزند مجید و اهل زاهدان احراز شده است.

گفته می شود زکریا روز جمعه در خیابان جام جم ۱۰ در زاهدان توسط نیروهای امنیتی بازداشت شده است.

خانواده این شهروند به دادگاه و نهادهای امنیتی مراجعه کرده‌اند ولی هیچکدام پاسخگو نبوده اند.

لازم به ذکر است که طی اعتراضات اخیر در بلوچستان تعداد زیادی از شهروندان بلوچ توسط نیروهای امنیتی و نظامی رژیم جمهوری اسلامی بازداشت شده اند که از سرنوشت بسیاری از آنها اطلاعی در دست نیست.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، سحرگاه امروز دوشنبه‌ ۱۴ آذر ماه ۱۴۰۱، حکم اعدام دو زندانی بلوچ توسط مسئولان قضایی و زندان مرکزی در زاهدان، به اجرا گذاشته شد.

‎هویت این دو زندانی «ناصر عمرزهی» ۳۲ ساله فرزند چراغ، متاهل و دارای  دو فرزند خردسال اهل خاش و‌ «علیرضا نارویی» ۳۹ ساله، فرزند ولی محمد، متاهل دارای سه فرزند و اهل زاهدان و ‌ساکن خاش عنوان شده است.

‎گفته می شود، ناصر عمرزهی، علیرضا نارویی، محمدامین عمرزهی، انوشیروان عمرزهی، غلام رسول مزارزهی، در یک پرونده مشترک‌ در سال ۹۱ و از دادگاه انقلاب زاهدان به اعدام محکوم شده بودند.

‎ناصر، محمدامین و انوشیروان فامیل نزدیک بودند که به همراه غلامرسول در روزهای ٧، ١٣ و ١۴ آذر ماه در اعدام شدند.

‎لازم به ذکر است که اعدام همه این زندانیان بدون اطلاع خانواده و ملاقات آخر به اجرا گذاشته شده است.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، روز جمعه ۴ آذر ماه ۱۴۰۱، یک شهروند بلوچ توسط نیروهای لباس شخصی در زاهدان بازداشت و به مکان نامعلومی منتقل شد.

هویت این شهروند “عبدالله ریگی” (نصرویی) اهل زاهدان و ساکن منطقه بازار مشترک احراز شده است.

بر اساس این گزارش، عبدالله بعد از نماز جمعه در ۴ آذر در منطقه بازار مشترک در مسیر منزلش توسط ماموران لباس شخصی بازداشت شده است.

گفتنی است که با گذشت ده روز، خانواده این شهروند همچنان از وضعیت سلامت و محل نگهداری فرزند خود بی‌خبر است.

لازم به ذکر است که طی اعتراضات اخیر در بلوچستان تعداد زیادی از شهروندان بلوچ توسط نیروهای امنیتی و نظامی رژیم جمهوری اسلامی بازداشت شده اند که از سرنوشت بسیاری از آنها اطلاعی در دست نیست.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، سحرگاه امروز یکشنبه ۱۳ آذر ماه ۱۴۰۱، مسئولان زندان مرکزی زاهدان دستکم حکم اعدام یک زندانی بلوچ را در این زندان به اجرا گذاشتند.

هویت این شهروند بلوچ “غلامرسول مزارزهی” فرزند شهدوست اهل روستای گورناگان شهرستان سرباز و ساکن در ايرانشهر عنوان شده است.

این زندانی در بند ۴ زندان مرکزی زاهدان محبوس بوده و اجرای حکم وی در حالی بوده که مسئولان قضایی و زندان به خانواده وی خبر نداده‌اند و بر خلاف قانون آخرین ملاقات خانواده با فرزندشان صورت نگرفته است.

گفتنی است، برادر غلامرسول نیز با هویت “نورمحمد مزارزهی” (عبدالنبی) در تاریخ ۷ آذر ماه جاری به همراه یک زندانی بلوچ دیگر به نام محمدامین عمرزهی اعدام شده بود.

به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، سحرگاه امروز یکشنبه ۱۳ آذر ماه ۱۴۰۱، یک زندانی بلوچ دیگر در زندان مرکزی زاهدان اعدام شد.

هویت او “انوشیروان عمرزهی” فرزند جانداد اهل خاش عنوان شده است.

این زندانی در تاریخ ۶ آذر ماه ۱۴۰۱، به همراه ناصر و محمد امین (جما) عمرزهی به قرنطینه زندان مرکزی زاهدان جهت اجرای حکم اعدام منتقل شده بود که محمدامین در تاریخ ۷ آذر اعدام و ناصر و انوشیروان به بند بازگردانده شدند.

لازم به ذکر است که در طی هفته‌های اخیر بسیاری از زندانیان بلوچ محبوس در زندان‌های مختلف رژیم جمهوری اسلامی ایران در شهرهای مختلف اعدام شده‌اند.