سیزدهمین سالگرد اعدام انتقام‌جویانه ۱۶ زندانی بلوچ، از جمله دو کودک، در زندان مرکزی زاهدان
به گزارش گروه حقوق بشر بلوچستان، امروز دوشنبه ۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵، سیزدهمین سالگرد اعدام ۱۶ زندانی بلوچ در زندان مرکزی زاهدان است؛ اعدام‌هایی که بامداد ۴ آبان‌ماه ۱۳۹۲، یک روز پس از حمله مسلحانه به یک پاسگاه مرزی در منطقه سراوان، به‌عنوان اقدام «تلافی‌جویانه» از سوی مقام‌های قضایی جمهوری اسلامی ایران اعلام شد. در میان اعدام‌شدگان، هشت زندانی با اتهامات سیاسی، از جمله دو نفر که هنگام بازداشت کودک بودند، و هشت زندانی مرتبط با پرونده‌های مواد مخدر حضور داشتند. گزارش‌ها حاکی است که پیکرهای این افراد پس از اعدام، بدون اطلاع‌رسانی شفاف به خانواده‌ها، مخفیانه در قبرستانی خارج از شهر دفن شدند.
هویت هشت زندانی سیاسی اعدام‌شده شامل «مهرالله ریگی ماهرنیا»، ۲۲ ساله و بازداشت‌شده در ۱۷ سالگی؛ «عبدالوهاب ریگی»، ۲۳ ساله و بازداشت‌شده در ۱۸ سالگی؛ «حبیب‌الله ریگی‌نژاد شورکی»؛ «ناظر ملازهی»، ۲۳ ساله؛ «حامد وکالت»، ۲۸ ساله؛ «سلمان میایی (جدگال)»، ۲۵ ساله؛ «ایوب بهرامزهی» و «سعید نارویی» بود.
هشت زندانی دیگر که به اتهامات مرتبط با مواد مخدر اعدام شدند، «اعظم گرگیج»، فرزند گمشاد، «داوود میربلوچ‌زهی»، فرزند عبدالرشید، «حسن رضایی»، فرزند میرزا، «حبیب توتازهی»، فرزند محمداکبر، «ناصر شه‌بخش»، فرزند محمدحسن، «احمد دهمرده»، فرزند خدارحم، «حسن براهویی»، فرزند فیض‌محمد و «نجیب‌الله بهادری»، فرزند امیر بودند.
این اعدام‌ها پس از حمله مسلحانه شامگاه جمعه ۳ آبان‌ماه ۱۳۹۲ به یکی از پاسگاه‌های مرزی در منطقه سراوان انجام شد که به کشته شدن دستکم ۱۴ نیروی مرزبانی و زخمی شدن هفت نفر دیگر انجامید. محمد مرزیه، دادستان وقت عمومی و انقلاب زاهدان، اجرای احکام اعدام این ۱۶ زندانی را «مقابله به مثل» توصیف کرد. مقام‌های قضایی وقت نیز اعلام کردند که اجرای احکام به دلیل آنچه «رأفت اسلامی» خوانده بودند، به تعویق افتاده بود، اما پس از این حمله به اجرا درآمد. این زندانیان پیش از حمله بازداشت شده بودند و پرونده‌های آنان ارتباط مستقیمی با عملیات مسلحانه یادشده نداشت.
اعدام جمعی این زندانیان با واکنش و اعتراض نهادها و فعالان حقوق بشری روبه‌رو شد. احمد شهید، گزارشگر ویژه وقت سازمان ملل متحد در امور حقوق بشر ایران، این اقدام را نوعی مقابله به مثل در یک منازعه و مغایر با حقوق بین‌الملل حقوق بشر دانست. شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل، سارا لی ویتسون، عفو بین‌الملل، دیده‌بان حقوق بشر و دیگر نهادهای حقوق بشری نیز این اعدام‌ها را محکوم کردند و نسبت به اجرای مجازات اعدام به‌عنوان اقدامی تلافی‌جویانه و بدون رعایت اصول دادرسی عادلانه اعتراض کردند.
با گذشت ۱۳ سال از این واقعه، اعدام این ۱۶ زندانی همچنان یکی از نمونه‌های بحث‌برانگیز مجازات جمعی و استفاده از حکم اعدام در واکنش به یک حمله مسلحانه در بلوچستان به شمار می‌رود؛ رویدادی که یادآور ضرورت رعایت حق حیات، استقلال دستگاه قضایی، دادرسی عادلانه و ممنوعیت مجازات افراد به‌جای دیگران است.