جمعه خونین زاهدان؛ سه سال از جنایتی که عدالت را فریاد میزند
مقدمه
در آستانه سومین سالگرد «جمعه خونین زاهدان» (۸ مهر ۱۴۰۱)، که یکی از خونینترین روزهای خیزش سراسری «زن، زندگی، آزادی» است، این گزارش به بررسی ابعاد این جنایت میپردازد. این رویداد در جریان اعتراضات مردمی به تجاوز یک فرمانده انتظامی به دختری نوجوان رخ داد و نمادی از سرکوب اقلیتهای ملی و مذهبی در ایران شد. گروه حقوق بشر بلوچستان این گزارش را برای اطلاعرسانی شفاف و حمایت از دادخواهی تهیه کرده است زمینه و رویداد اعتراضات زاهدان ریشه در تبعیض سیستماتیک علیه بلوچها، فقر، بیکاری و سرکوب فرهنگی دارد. چند روز پیش از ۸ مهر، یک روحانی برجسته بلوچ، تجاوز یک فرمانده انتظامی به دختری ۱۵ ساله را تأیید کرد. این خبر، در بستر اعتراضات سراسری، جرقهای برای خشم عمومی شد.
پس از نماز جمعه ۸ مهر ماه در مسجد مکی زاهدان، نمازگزاران مقابل کلانتری ۱۶ تجمع کردند و شعارهایی مانند «مرگ بر ستمگر» و «زن، زندگی، آزادی» سر دادند. نیروهای امنیتی، از جمله یگان ویژه و لباسشخصیها، بدون هشدار با سلاحهای جنگی به سوی مردم شلیک کردند. تیراندازی از داخل کلانتری و توسط تکتیراندازها از بالای ساختمانها انجام شد و تا شب در محلههایی مانند شیرآباد ادامه یافت. زنان و کودکان نیز هدف قرار گرفتند.
آمار قربانیان
دستکم ۱۰۵ نفر کشته شدند، از جمله ۱۷ کودک زیر ۱۸ سال و ۲ زن. بیش از ۳۰۰ نفر مجروح شدند، از جمله ۱۵ نفر که کور یا قطع نخاع شدند. برخی مجروحان ماهها بعد بر اثر جراحات جان باختند. گروه حقوق بشر بلوچستان این رویداد را «جنایت علیه بشریت» میداند و خواستار بررسی بینالمللی است.
روند قضایی و ادعاهای رسمی
پس از سه سال، پرونده قضایی همچنان غیرشفاف است. مقامات جمهوری اسلامی ایران در روز یکشنبه ۳۰ مهر ماه ۱۴۰۴ در آستانه سومین سالگرد جمعه خونین زاهدان، با حضور در مسجد مکی، صدور احکام دهساله حبس برای شماری از مأموران را اعلام کردهاند؛ حکمی که بهگفته خانوادههای جانباختگان و مجروحان، فاقد شفافیت بوده و آن را نپذیرفتهاند.
در پرونده مشابه خاش (۱۳ آبان ۱۴۰۱)، بازپرس نظامی تیراندازی را «دفاع مشروع» خواند و مأموران تبرئه شدند. در زاهدان، دو جلسه دادگاه در بهمن ۱۴۰۲ برگزار شد، اما بدون حضور شاهدان، وکلای خانوادهها یا فیلمبرداری علنی. رئیسکل دادگستری سیستان و بلوچستان در ۳۰ شهریور ۱۴۰۴ ادعا کرد:
- هفت متهم (نیروهای کلانتری ۱۶) به ۱۰ سال حبس محکوم شدند.
- برخی از جانباختگان «شهید» و مجروحان «جانباز» شناخته شده و دیه (۱.۶ میلیارد تومان) پرداخت شده.
- تیراندازی گروهی، شناسایی ضارب اصلی را دشوار کرده.
متهمان با وثیقه آزاد بودند و خانوادهها از روند بیاطلاعاند.
واکنش خانوادهها و جامعه
خانوادههای قربانیان ادعاهای رسمی را رد کرده و خواستار محاکمه علنی آمران و عاملان اصلی هستند. آنها معتقدند وعدههای مالی و عناوین «شهید» و «جانباز» جایگزین عدالت نیست. در ۳۰ شهریور ۱۴۰۴، مقامات به مسجد مکی رفتند و عذرخواهی کردند، اما خانوادهها خواستار عدالتاند، نه وعدههای مالی مانند زمین و تسهیلات.
تحلیل و جمعبندی
پس از سه سال، عاملان اصلی محاکمه نشدهاند و جلسات قضایی غیرشفاف است. وعدههای مالی شکاف اعتماد را پر نکرده و خانوادهها خواستار محاکمه علنی هستند. گروه حقوق بشر بلوچستان بر لزوم ارجاع پرونده به نهادهای بینالمللی مانند شورای امنیت سازمان ملل تأکید دارد. خون ۱۰۵ جانباخته، از جمله ۱۷ کودک، فریاد آزادی است. زاهدان نماد مقاومت بلوچهاست و عدالت حتمی است.
