گزارش ششماهه نخست سال ۲۰۲۶نقض حق حیات شهروندان بلوچ در پی اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران
(۱ ژانویه تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶)
تهیه و انتشار: گروه حقوق بشر بلوچستان (BHRG)
گزارش ششماهه نخست سال ۲۰۲۶
مقدمه
حق حیات، بنیادیترین حق هر انسان و یکی از حقوق غیرقابل سلب است که در اسناد بینالمللی حقوق بشر، از جمله میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، مورد شناسایی و حمایت قرار گرفته است. بر اساس این استانداردها، استفاده از نیروی مرگبار توسط مأموران دولتی تنها در شرایط کاملاً استثنایی، بر پایه اصول ضرورت، تناسب و حفاظت از جان افراد مجاز است. هرگونه استفاده خودسرانه یا نامتناسب از زور که به مرگ یا جراحت افراد منجر شود، مستلزم تحقیق مستقل، شفاف و پاسخگویی عاملان آن است.
گروه حقوق بشر بلوچستان (BHRG) در راستای مستندسازی موارد نقض حقوق بشر در بلوچستان، وضعیت کشته و مجروح شدن شهروندان بلوچ در نتیجه اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران را در فاصله زمانی اول ژانویه تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ بررسی کرده است. این گزارش صرفاً مواردی را دربر میگیرد که در نتیجه تیراندازی نیروهای نظامی، استفاده از سلاح گرم علیه معترضان، حمله به منازل، تعقیب و گریز، ضرب و جرح و انفجار مین در مناطق مرزی به وقوع پیوستهاند.
اطلاعات این گزارش از طریق گفتوگو با خانوادههای قربانیان، شاهدان عینی، منابع و بررسی گزارشهای منتشرشده توسط رسانههای محلی گردآوری و تا حد امکان از طریق منابع مستقل راستیآزمایی شده است. با این حال، فضای امنیتی حاکم بر بلوچستان، نگرانی شاهدان و خانوادهها از پیامدهای امنیتی، محدودیتهای ارتباطی و دشواری دسترسی به اطلاعات، همچنان از مهمترین چالشهای مستندسازی این موارد به شمار میروند.
مهمترین یافتهها
بر اساس مستندات ثبتشده توسط گروه حقوق بشر بلوچستان، طی ششماهه نخست سال ۲۰۲۶ دستکم ۱۲۳ شهروند بلوچ در نتیجه اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی کشته یا مجروح شدهاند. از این تعداد، ۹۵ نفر جان خود را از دست داده و ۲۸ نفر مجروح شدهاند.
بررسی دادههای ثبتشده نشان میدهد که تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی همچنان اصلیترین عامل مرگ و جراحت شهروندان بلوچ بوده است. در مجموع، ۹۲ نفر (شامل ۷۶ کشته و ۱۶ مجروح) در نتیجه استفاده از سلاح گرم توسط نیروهای نظامی و امنیتی قربانی شدهاند. این موارد شامل تیراندازی به شهروندان در مسیرهای مواصلاتی، مناطق مسکونی و همچنین تیراندازی به معترضان در جریان اعتراضات ضدحکومتی است.
در کنار تیراندازی مستقیم، یورش نیروهای نظامی و امنیتی به منازل مسکونی، انفجار مین در مناطق مرزی، تعقیب و گریز خودروهای شهروندان و ضرب و جرح افراد نیز از دیگر عوامل ثبتشده مرگ و جراحت شهروندان بلوچ در این دوره بودهاند.
الگوی اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی
از مجموع قربانیان ثبتشده، ۵۷ شهروند بلوچ در نتیجه تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی به شهروندان و خودروهای در حال تردد جان خود را از دست داده و ۸ نفر نیز مجروح شدهاند. همچنین، در جریان اعتراضات ضدحکومتی ماه ژانویه، ۱۹ شهروند بلوچ بر اثر تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی کشته و ۸ نفر دیگر مجروح شدهاند.
علاوه بر این، ۱۲ شهروند بلوچ در جریان حمله و یورش نیروهای نظامی و امنیتی به منازل جان خود را از دست داده و ۲ نفر نیز مجروح شدهاند.
در اثر انفجار مین در مناطق مرزی، ۴ شهروند بلوچ کشته و ۲ نفر دیگر مجروح شدهاند؛ رخدادهایی که در بسیاری از موارد در مناطقی فاقد علائم هشداردهنده یا اقدامات ایمنی کافی به وقوع پیوستهاند.
همچنین، ۲ شهروند بلوچ در نتیجه تعقیب و گریز نیروهای نظامی با خودروهای آنان جان خود را از دست دادهاند.
در یک مورد نیز یک شهروند بلوچ بر اثر تیراندازی نیروهای نظامی پاکستان کشته شده است.
از سوی دیگر، ۸ شهروند بلوچ نیز بر اثر ضرب و جرح توسط نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران مجروح شدهاند.
زنان و کودکان
در میان قربانیان ثبتشده، ۱۰ کودک و ۸ زن حضور دارند که نشاندهنده تأثیر مستقیم این اقدامات بر غیرنظامیان و گروههای آسیبپذیر است. از مجموع کودکان قربانی، ۸ کودک جان خود را از دست داده و ۲ کودک مجروح شدهاند. همچنین، از مجموع زنان قربانی، یک زن کشته و ۷ زن مجروح شدهاند.
ثبت این آمار بیانگر آن است که زنان و کودکان نیز در موارد متعدد در معرض اقدامات نیروهای نظامی و امنیتی قرار گرفتهاند؛ موضوعی که نگرانیهای جدی در خصوص رعایت اصول تفکیک، ضرورت و تناسب در استفاده از زور را برمیانگیزد.
جمعبندی
یافتههای این گزارش نشان میدهد که در ششماهه نخست سال ۲۰۲۶، تیراندازی مستقیم نیروهای نظامی و امنیتی همچنان مهمترین عامل مرگ و جراحت شهروندان بلوچ بوده و بخش عمده قربانیان ثبتشده در نتیجه استفاده از سلاح گرم جان خود را از دست داده یا مجروح شدهاند. در کنار آن، حمله به منازل، انفجار مین، تعقیب و گریزهای مرگبار و ضرب و جرح شهروندان نیز همچنان از الگوهای تکرارشونده اقدامات نیروهای نظامی در بلوچستان به شمار میروند.
تداوم این روند، همراه با نبود شفافیت و پاسخگویی مؤثر در قبال موارد ثبتشده، ضرورت انجام تحقیقات مستقل، بیطرفانه و مؤثر درباره تمامی موارد نقض حق حیات و جراحت شهروندان بلوچ را بیش از پیش آشکار میسازد. گروه حقوق بشر بلوچستان از مقامات جمهوری اسلامی ایران میخواهد با پایبندی به تعهدات بینالمللی خود، نسبت به تضمین حق حیات، جلوگیری از استفاده غیرضروری و نامتناسب از زور، تحقیق درباره موارد ثبتشده و پاسخگو کردن عاملان این نقضها اقدام کنند. همچنین، BHRG از سازوکارهای ویژه سازمان ملل متحد و جامعه بینالمللی میخواهد که با تداوم نظارت بر وضعیت حقوق بشر در بلوچستان، نسبت به این الگوی مستمر نقض حق حیات توجه و اقدام مؤثر داشته باشند.