خبرنامه سپتامبر ۲۰۲۶ گروه حقوق بشر بلوچستان
خبرنامه سپتامبر ۲۰۲۶
گروه حقوق بشر بلوچستان (BHRG)
اعدام ۱۱ شهروند بلوچ
در سپتامبر ۲۰۲۶، دست‌کم ۱۱ شهروند بلوچ در زندان‌های مختلف ایران اعدام شدند. اسامی و محل اجرای احکام، بر اساس گزارش‌های منتشرشده توسط گروه حقوق بشر بلوچستان، به شرح زیر است:
- سینا علی‌پور — زندان مرکزی زاهدان — ۱ سپتامبر
- اصغر پیش‌آهنگ — زندان مرکزی زاهدان — ۱۳ سپتامبر
- یوسف آبیل — زندان جیرفت — ۱۳ سپتامبر
- محمد موسی‌زهی — زندان ایرانشهر — ۱۳ سپتامبر
- هاشم رخشانی — زندان زابل — ۱۳ سپتامبر
- امان‌الله نظرخانی — زندان زابل — ۱۳ سپتامبر
- محمدیوسف عیسی‌زهی (ریگی) — زندان مرکزی اصفهان — ۹ سپتامبر
- عبدالغنی سالارزهی — زندان مرکزی اصفهان — ۲۸ سپتامبر
- علی‌زِهی — زندان مرکزی کرمان (شهاب) — سپتامبر
- عبدالحمید شیِهکی — زندان مرکزی کرمان (شهاب) — سپتامبر
- یک زندانی بلوچ دیگر — در گزارش‌های ماه سپتامبر BHRG ثبت شده است.
بخش قابل توجهی از این احکام در پرونده‌های مرتبط با مواد مخدر اجرا شده است. در برخی پرونده‌ها نیز زندانیان پیش از اجرای حکم، اتهامات مطرح‌شده علیه خود را رد کرده و نسبت به روند رسیدگی قضایی اعتراض داشته‌اند.
کشته‌شدن شهروندان بلوچ در تیراندازی نیروهای نظامی و امنیتی
در جریان سپتامبر، دست‌کم چهار شهروند بلوچ در پی تیراندازی یا عملیات نیروهای نظامی و امنیتی جان خود را از دست دادند.
عیسی هوت‌جلالی (سابقی)، حدود ۲۳ ساله، در ۱۹ سپتامبر در روستای پنگ در شهرستان جازموریان پس از تیراندازی نیروهای گردان و اداره اطلاعات جان باخت.
یاسین نارویی، حدود ۲۴ ساله، در جریان درگیری نیروهای نظامی و امنیتی با افراد حاضر در یک منزل در منطقه حصاروئیه زاهدان کشته شد. در این درگیری یک شهروند دیگر نیز که مهمان منزل بود جان باخت.
عبید زردکوهی، حدود ۲۸ ساله، در جریان یورش نیروهای امنیتی به منزل او در روستای سرکهوران ایرانشهر و درگیری حدوداً ۲۰ دقیقه‌ای هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.
مهدی سنچولی، ۵۰ ساله و سوختبر، نیز پس از تیراندازی نیروهای نظامی در نزدیکی ایست‌وبازرسی محور قائن در خراسان جنوبی جان خود را از دست داد.
در یکی از موارد تکان‌دهنده دیگر، محمدامین دهقان، کودک چهار ساله بلوچ، در ۲۴ سپتامبر در منطقه جهادآباد سراوان پس از تیراندازی نیروهای نظامی و امنیتی به یک خودروی حامل آب آشامیدنی، از ناحیه سر هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت. پدر او، اسحاق دهقان، نیز در این تیراندازی به‌شدت مجروح شد.
چهار سال پس از جمعه خونین زاهدان
در سپتامبر، همزمان با چهارمین سالگرد «جمعه خونین زاهدان»، گروه حقوق بشر بلوچستان گزارشی درباره ادامه دادخواهی خانواده‌های قربانیان منتشر کرد.
در ۸ مهر ۱۴۰۱ / ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۲، نیروهای نظامی و امنیتی جمهوری اسلامی ایران در اطراف مصلای مکی زاهدان به سوی شهروندان و نمازگزاران تیراندازی کردند. بر اساس مستندات BHRG، بیش از ۱۰۰ شهروند بلوچ کشته و بیش از ۳۰۰ نفر زخمی شدند.
چهار سال پس از این واقعه، خانواده‌های قربانیان همچنان خواستار روشن‌شدن حقیقت، شناسایی عاملان و آمران، تحقیقات مستقل و اجرای عدالت هستند.
محکومیت چهار شهروند بلوچ در ارتباط با اعتراضات ۱۴۰۱
چهار شهروند بلوچ، حمیدرضا کوهکن، محمد خروت دین‌محمدی، احمدعلی کوهکن و خالد کاشانی، از بازداشت‌شدگان اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، توسط شعبه ۱۰۳ دادگاه کیفری دو زاهدان مجموعاً به ۱۷ سال و یک روز حبس محکوم شدند.
حمیدرضا کوهکن، احمدعلی کوهکن و محمد خروت دین‌محمدی هر کدام به پنج سال حبس و خالد کاشانی به دو سال و یک روز حبس تعزیری محکوم شد که اجرای آن به مدت سه سال به حالت تعلیق درآمد.
محمد خروت دین‌محمدی هنگام بازداشت تنها ۱۶ سال داشت. احمدعلی کوهکن نیز پیشتر در جریان جمعه خونین زاهدان بر اثر اصابت گلوله جنگی به‌شدت مجروح شده بود.
نسیمه اسلام‌زهی؛ ۲۵ سال حبس
نسیمه اسلام‌زهی، زن بلوچ سنی‌مذهب و زندانی محبوس در اوین، توسط شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست قاضی ابوالقاسم صلواتی به ۲۵ سال حبس محکوم شد.
او اتهام «معاونت در جرم بغی» را رد کرده و بر اساس اطلاعات منتشرشده، تأکید کرده است که عضو هیچ گروهی نبوده و با هیچ گروهی همکاری نداشته است.
اسلام‌زهی در شهریور ۱۴۰۲ بازداشت شد و در دوران حبس، دومین فرزند خود را در زندان اوین به دنیا آورد.
تخریب منازل و فشار بر خانواده‌های بلوچ
در سپتامبر، چندین مورد تخریب منازل شهروندان بلوچ در چابهار و ایرانشهر گزارش شد.
در روستای کمب چابهار، نیروهای بنیاد مسکن با همراهی نیروهای نظامی در ساعات بامداد چندین منزل متعلق به خانواده‌هایی را تخریب کردند که به گفته ساکنان، حدود ۲۰ تا ۲۵ سال در این منطقه زندگی کرده بودند. ساکنان از تهدید، استفاده از شوکر و برخورد خشونت‌آمیز با زنان و مردان حاضر در محل خبر دادند.
در روستای نوک‌آباد چابهار نیز بخشی از منزل یک خانواده بلوچ در ساعات بامداد توسط نیروهای بنیاد مسکن و اداره زمین شهری تخریب و صاحبخانه و فرزندش مورد ضرب‌وشتم قرار گرفتند.
در ایرانشهر نیز یک منزل مسکونی در خیابان فردوسی توسط شهرداری بدون اطلاع قبلی تخریب شد و بخشی از وسایل خانواده زیر آوار از بین رفت.
ناصر بلیده‌ای: اصول مشترک حقوق بشری و اقدام مشترک
در ۲۷ سپتامبر، ناصر بلیده‌ای، دبیرکل حزب مردم بلوچستان، در کنفرانس «بحران حقوق بشر در ایران؛ از اصول مشترک تا اقدام مشترک» در اسلو، نروژ، بر ضرورت همکاری جریان‌های سیاسی بر پایه اصول مشترک حقوق بشری تأکید کرد.
بلیده‌ای گفت توافق بر سر اصول مشترک حقوق بشری باید به اقدامات مشخص و عملی منجر شود و همکاری جریان‌های سیاسی نباید تنها به نشست، گفت‌وگو و اظهارنظرهای رسانه‌ای محدود بماند.
او همچنین با اشاره به جنبش «زن، زندگی، آزادی» و اعتراضات بلوچستان، بر اهمیت حقوق فردی و جمعی، برابری و مقابله با تبعیض تأکید کرد و خواستار تمرکز جریان‌های سیاسی بر خواسته‌های فوری مردم شد.
بلیده‌ای همچنین اعلام کرد حزب مردم بلوچستان برای همکاری با دیگر جریان‌ها در زمینه حقوق بشر، مشکلات اقتصادی، محیط زیست و سرکوب در ایران آمادگی دارد.
ناصر بلیده‌ای و موضوع سرکوب فرامرزی
در ادامه فعالیت‌های حقوق بشری، بلیده‌ای در نشست جانبی شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو نیز درباره «سرکوب فرامرزی» جمهوری اسلامی ایران سخن گفت.
او با اشاره به تجربه شخصی خود، از نظارت، ارعاب، تهدید، ایجاد بی‌اعتمادی، فشار بر خانواده‌ها و تهدید مخالفان و فعالان در خارج از ایران سخن گفت و تأکید کرد که سرکوب فرامرزی تنها به تهدید فیزیکی محدود نمی‌شود و می‌تواند با ایجاد ترس و بی‌اعتمادی در جوامع مهاجر نیز دنبال شود.
مسعود رئیسی: سرکوب و تبعیض زمینه‌ساز مقاومت در بلوچستان
مسعود رئیسی، مدیر اجرایی گروه حقوق بشر بلوچستان، در گفت‌وگویی با تلویزیون صدای آمریکا درباره وضعیت حقوق مردم بلوچ و زمینه‌های شکل‌گیری مقاومت در بلوچستان سخن گفت.
رئیسی بازداشت، زندان، اعدام، تبعیض و سرکوب معترضان را از جمله عواملی دانست که به گفته او در شکل‌گیری مقاومت در بلوچستان نقش داشته‌اند. او همچنین درباره ارتباط برخی افراد با گروه‌های مسلح و تأثیر تجربه سرکوب و نقض حقوق بشر بر خانواده‌های بلوچ توضیح داد.
فشار اقتصادی و افزایش تورم
گزارش دیگری در سپتامبر به وضعیت اقتصادی مردم بلوچستان اختصاص داشت. بر اساس آمار ارائه‌شده از مرکز آمار ایران، تورم سالانه کشور به ۷۳.۶ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۹.۸ درصد رسیده بود و تورم سالانه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات ۱۰۸.۸ درصد اعلام شد.
افزایش قیمت مواد غذایی و کالاهای ضروری، در کنار فقر، بیکاری، کمبود فرصت‌های شغلی و ضعف زیرساخت‌های اقتصادی در بلوچستان، فشار بیشتری بر خانوارهای کم‌درآمد وارد کرده است.
مرادمحمد قنبرزهی؛ هشت سال حبس در عمان پس از پایان محکومیت
مرادمحمد قنبرزهی، شهروند بلوچ اهل نوک‌آباد ایرانشهر، با وجود پایان محکومیت سه‌ساله خود همچنان در یکی از زندان‌های عمان محبوس است.
او که حدود هشت سال است در زندان به سر میبرد، به دلیل نداشتن مدارک هویتی و نبود امکان تأیید هویت و پذیرش او از سوی ایران، پس از پایان محکومیت نیز نتوانسته به کشور بازگردد.
خانواده او طی سال‌های گذشته بارها برای دریافت شناسنامه و مدارک هویتی از مراجع مختلف در ایران پیگیری کرده‌اند، اما این تلاش‌ها تاکنون به نتیجه نرسیده است.