بلوچستان؛ یک قرن تبعیض و سرکوب، ضرورت همبستگی جهانی

به مناسبت اقدام جهانی در همبستگی با مردم بلوچستان ـ ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶

مردم بلوچستان طی بیش از یک قرن گذشته، از زمان فتح نظامی و سلب حاکمیت خود، با اشکال مختلفی از تبعیض ساختاری، سرکوب سیاسی، محرومیت اقتصادی و نقض مستمر حقوق بنیادین مواجه بوده‌اند. این وضعیت در نتیجه سیاست‌هایی شکل گرفته که به حاشیه‌راندن مردم بلوچ، محدودسازی مشارکت سیاسی آنان و تضعیف نهادها و ساختارهای مستقل اجتماعی، فرهنگی و سیاسی را در پی داشته است.

حکومت مرکزی با محدود کردن حضور مؤثر بلوچ‌ها در ساختارهای تصمیم‌گیری، جلوگیری از شکل‌گیری و توسعه نهادهای مستقل و تضعیف پیوندهای تاریخی، فرهنگی و اجتماعی آنان، زمینه استمرار محرومیت و نابرابری در بلوچستان را فراهم کرده است.

چنان‌که آقای زاهدی در مصاحبه‌ای درباره سیاست حکومت در قبال مردم بلوچ اظهار داشته است: «تلاش ما این بود که تا حد ممکن آن‌ها را از نظر سیاسی ضعیف و عقب‌مانده و نامتحد نگاه داریم.» تقسیم سرزمین بلوچستان و الحاق بخش‌هایی از آن به مناطق همجوار نیز در چارچوب سیاست‌هایی ارزیابی می‌شود که به تضعیف پیوندهای تاریخی و هویت جمعی مردم بلوچ انجامیده است.

تداوم تبعیض ساختاری و سرکوب سیاسی

با استقرار جمهوری اسلامی، این روند نه‌تنها متوقف نشد، بلکه در بسیاری از زمینه‌ها گسترش یافت. بلوچستان به‌تدریج به منطقه‌ای با رویکرد غالب امنیتی و نظامی تبدیل شد؛ به‌گونه‌ای که مطالبات سیاسی، مدنی، فرهنگی و اقتصادی مردم، به‌جای برخورداری از پاسخ‌گویی قانونی و سازوکارهای دموکراتیک، اغلب با برخوردهای امنیتی و سرکوب مواجه شده است.

مردم بلوچ به دلیل هویت ملی و قومی و تعلق مذهبی اهل سنت، با اشکال مضاعفی از تبعیض و نابرابری روبه‌رو هستند.

محدودیت در دسترسی به مناصب مدیریتی و سیاسی، تبعیض در استخدام و بهره‌مندی از فرصت‌های شغلی، محرومیت از مشارکت مؤثر در اداره امور منطقه و محدودیت در برخورداری از حقوق فرهنگی و زبانی، از جمله مصادیق این تبعیض ساختاری است.

کودکان بلوچ نیز از حق آموزش به زبان مادری محروم‌اند و فقر، کمبود مدارس و فقدان امکانات آموزشی مناسب، دسترسی بسیاری از آنان به حق آموزش را با موانع جدی مواجه کرده است.

نقض حق حیات و دادرسی عادلانه

نقض حق حیات و حق برخورداری از دادرسی عادلانه در بلوچستان، از جمله جدی‌ترین ابعاد وضعیت حقوق بشر در این منطقه است.

اجرای گسترده احکام اعدام، به‌ویژه علیه زندانیان بلوچ متهم به جرائم مرتبط با مواد مخدر، بازداشت‌های خودسرانه، ناپدیدسازی قهری، ادعاهای مربوط به شکنجه و اخذ اعترافات اجباری و صدور احکام سنگین پس از محاکمات ناعادلانه، از مواردی است که نگرانی‌های جدی درباره رعایت تعهدات حقوق بشری را برانگیخته است.

همچنین، نیروهای نظامی و امنیتی بارها با استفاده از سلاح گرم علیه شهروندان غیرمسلح، معترضان و سوخت‌بران اقدام کرده‌اند.

جمعه خونین زاهدان در ۸ مهر ۱۴۰۱، که طی آن بیش از صد نفر از شهروندان و نمازگزاران بلوچ به دست نیروهای حکومتی کشته شدند، یکی از بارزترین نمونه‌های نقض حق حیات و استفاده نامتناسب از نیروی مرگبار علیه غیرنظامیان است.

تداوم سرکوب اعتراضات، بازداشت و مجروح کردن زنان و کودکان و اعمال فشار بر خانواده‌های جان‌باختگان و دادخواهان، بیانگر فقدان سازوکارهای مؤثر پاسخ‌گویی و رسیدگی مستقل به موارد نقض حقوق بشر است.

محرومیت اقتصادی و نقض حقوق اجتماعی

در کنار سرکوب سیاسی و امنیتی، محرومیت‌های اقتصادی و اجتماعی نیز به‌صورت گسترده بر زندگی مردم بلوچستان تأثیر گذاشته است.

فقر ساختاری، بیکاری، فقدان زیرساخت‌های اساسی، دسترسی محدود به آب آشامیدنی سالم، کمبود مراکز درمانی و آموزشی و نبود فرصت‌های شغلی برابر، بخش بزرگی از جمعیت این منطقه را از برخورداری از استانداردهای مناسب زندگی محروم کرده است.

در نتیجه این شرایط، شمار زیادی از شهروندان برای تأمین حداقل نیازهای معیشتی خود ناچار به فعالیت در مشاغل پرخطر، از جمله سوخت‌بری، شده‌اند؛ فعالیتی که بارها به کشته و مجروح شدن آنان در پی تیراندازی نیروهای مرزی یا حوادث جاده‌ای انجامیده است.

افزون بر این، کودکان و بزرگسالان فاقد شناسنامه از دسترسی به حقوق و خدمات اساسی، از جمله آموزش، درمان و حمایت‌های اجتماعی، محروم می‌مانند.

زنان بلوچ نیز علاوه بر مواجهه با تبعیض‌های قومی و مذهبی، با نابرابری‌های عمیق در دسترسی به آموزش، اشتغال، مشارکت اجتماعی و خدمات بهداشتی و درمانی روبه‌رو هستند.

مطالبات آزادی، برابری و عدالت

جنبش «زن، زندگی، آزادی» و اعتراضات سراسری در ایران، بار دیگر ابعاد تبعیض و نابرابری علیه ملیت‌ها و اقوام ساکن کشور را آشکار کرد.

تداوم اعتراضات هفتگی و دادخواهانه مردم بلوچستان نیز نشان داده است که مطالبات این جامعه به مسائل اقتصادی و معیشتی محدود نیست، بلکه شامل حق آزادی، برابری، کرامت انسانی، مشارکت سیاسی، برخورداری از حقوق فرهنگی و پایان دادن به تبعیض و سرکوب ساختاری است.

مردم بلوچستان خواهان برخورداری از حقوق برابر، پایان دادن به تبعیض‌های قومی و مذهبی و مشارکت آزادانه و مؤثر در تعیین سرنوشت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود هستند.

ضرورت همبستگی جهانی با مردم بلوچستان

در چنین شرایطی، اقدام جهانی در همبستگی با مردم بلوچستان، فرصتی ارزشمند برای انعکاس صدای قربانیان نقض حقوق بشر، شکستن سکوت بین‌المللی و جلب توجه افکار عمومی و نهادهای حقوق بشری به وضعیت این منطقه است.

این ابتکار می‌تواند زمینه‌ای برای تقویت همبستگی میان مدافعان حقوق بشر و افزایش فشارهای مدنی و بین‌المللی در راستای پایان دادن به نقض حقوق بنیادین مردم بلوچستان فراهم کند.

در همین راستا، از طراحان این ابتکار، به‌ویژه کمیته جهانی مبارزه با اعدام، و تمامی سازمان‌ها، نهادها و فعالان حقوق بشری که در برنامه‌ریزی و برگزاری آن مشارکت داشته‌اند، قدردانی می‌کنیم.

همبستگی با مردم بلوچستان نه‌تنها حمایت از یک جامعه محروم و تحت تبعیض، بلکه دفاع از اصول جهان‌شمول حقوق بشر، عدالت، آزادی و برابری است.

پایان تبعیض، تحقق عدالت و تضمین حقوق بنیادین

ما تأکید می‌کنیم که پایان دادن به تبعیض ساختاری و سرکوب، توقف اعدام‌ها، آزادی زندانیان سیاسی و عقیدتی، روشن شدن سرنوشت ناپدیدشدگان قهری، تضمین دادرسی عادلانه، انجام تحقیقات مستقل و بی‌طرفانه درباره موارد نقض حقوق بشر و پاسخ‌گو کردن آمران و عاملان این اقدامات، از الزامات اساسی تحقق عدالت در بلوچستان است.

همچنین، تضمین حقوق برابر شهروندان بلوچ، رفع تبعیض‌های قومی و مذهبی، به‌رسمیت شناختن حقوق زبانی و فرهنگی و فراهم کردن امکان مشارکت آزادانه و مؤثر مردم در تعیین سرنوشت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود، از جمله ضرورت‌های دستیابی به جامعه‌ای مبتنی بر آزادی، دموکراسی، عدالت و همزیستی مسالمت‌آمیز است.

همبستگی جهانی با مردم بلوچستان، همبستگی با کرامت انسانی، آزادی، عدالت و حق برخورداری از حقوق برابر است.

Balochistan Human Rights Group (BHRG)